ଆମ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ମାଠିଆ, ସୁରେଇ, କୁମ୍ଭି, ଦୀପ ଓ ସରା ପରି ଅନେକ ଜିନିଷ ମାଟିରେ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ। ମାଟି କାରିଗର ବା କୁମ୍ଭାର ପ୍ରଥମେ ମାଟିରେ ଆବଶ୍ୟକ ମୁତାବକ ପାଣି ମିଶାଇ ତାହାକୁ ଭଲ ଭାବରେ ଦଳି ଚକଟନ୍ତି। ଏହାପରେ ସେହି ମାଟିକୁ ଚକ ଉପରେ ରଖି ଘୁରାଇ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସୁନ୍ଦର ଆକାର ଦିଅନ୍ତି। ତିଆରି ହୋଇଥିବା କଞ୍ଚା ମାଟିପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଖାଇବା ପରେ ଏକ ବଡ଼ ଚୁଲା ବା ‘ଭାଟି’ରେ ପୋଡ଼ି ଟାଣ କରାଯାଏ। ପରିବାରର ଲୋକମାନେ ଏହି ପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ସୁନ୍ଦର କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ କରି ରଙ୍ଗ ଲଗାନ୍ତି।
ପ୍ରକୃତିରେ ଆମେ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଗଠନ ଶୈଳୀ ବା ସଂରଚନା ଦେଖିବାକୁ ପାଉ। ଚିତାବାଘ ଦେହର ଦାଗ, ଗୁଣ୍ଡୁଚି ମୂଷାର ଗାର, ଜେବ୍ରାର ପଟାଦାଗ ଏବଂ ଗଛପତ୍ରର ସଜାଣି ଆଦି ପ୍ରକୃତିର ସୁନ୍ଦର ସଂରଚନା ଅଟେ। କାରିଗର ଓ କଳାକାରମାନେ ଏହି ପ୍ରାକୃତିକ ସଂରଚନାରୁ ପ୍ରେରଣା ପାଇ ମାଟିପାତ୍ର ଉପରେ ନାନାଦି ଚିତ୍ର ଓ ନକ୍ସା ଆଙ୍କିଥାନ୍ତି।
ମାଟି ପାତ୍ର ଭଳି ଘର ତିଆରିରେ ଲାଗୁଥିବା ଇଟା ମଧ୍ୟ ମାଟିରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥାଏ। ଏଥିପାଇଁ କାଦୁଅ ମାଟିକୁ ଏକ ଛାଞ୍ଚରେ ପକାଇ ଆକାର ଦିଆଯାଏ ଏବଂ ପରେ ଭାଟିରେ ପୋଡ଼ି ଶକ୍ତ କରାଯାଏ। ଇଟା ଉପରେ ଇଟା ଖଞ୍ଜି ଘର, ବିଦ୍ୟାଳୟ ଓ ବଡ଼ ବଡ଼ କୋଠା ନିର୍ମାଣ କରାଯାଏ। ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ଲୋକମାନେ ପରିବେଶକୁ ଚାହିଁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଉପାଦାନରେ ଘର ତିଆରି କରନ୍ତି। ଗରମ ଜାଗାରେ ଘରକୁ ଥଣ୍ଡା ରଖିବା ପାଇଁ ମାଟି, ଘାସ, କାଠ ଓ ଗୋବର ବ୍ୟବହାର କରି କଞ୍ଚା ଘର କରାଯାଏ। ଗୋବର ଲିପିବା ଦ୍ୱାରା ଘର ଥଣ୍ଡା ରହେ ଏବଂ ପୋକଜୋକ ଆସନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହାଛଡ଼ା ତମ୍ବୁ ଘର, କାଠ ଘର, ବହୁତଳ କୋଠା ଓ ଡଙ୍ଗା ଘର ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ।
ଘର ବା କୋଠା ତିଆରି କାର୍ଯ୍ୟ ଚାଲିଥିବା ସମୟରେ କାମ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ନିରାପତ୍ତା ପ୍ରତି ବିଶେଷ ଧ୍ୟାନ ଦିଅନ୍ତି। ନିଜର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ସେମାନେ ମଜବୁତ ଜୋତା, ସୁରକ୍ଷା ପୋଷାକ ଏବଂ ମୁଣ୍ଡରେ ଫିତା ଲଗା ହେଲମେଟ୍ ପିନ୍ଧିଥାନ୍ତି। ଆମ ପର୍ବପର୍ବାଣିରେ ପୂଜା ପାଉଥିବା ପ୍ରତିମୂର୍ତ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଏହି ମାଟିରୁ ହିଁ ତିଆରି କରାଯାଇଥାଏ।