ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଆମେ ବିଭିନ୍ନ ପାତ୍ରର ଧାରଣ କ୍ଷମତା ଏବଂ ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକର ଓଜନ ବିଷୟରେ ସହଜ ଉପାୟରେ ଶିଖିବା । ଆମ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଆମେ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ପାତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରୁ, ଯେପରିକି ଚାମଚ, ଡଙ୍କି, ଗିନା, ଗ୍ଲାସ, ଜଗ୍, ବୋତଲ ଏବଂ ବାଲ୍ତି । ଏହି ସବୁ ପାତ୍ରଗୁଡ଼ିକର ଆକାର ଅଲଗା ଅଲଗା ହୋଇଥିବାରୁ ସେଗୁଡ଼ିକରେ ଧରୁଥିବା ପାଣି ବା କ୍ଷୀରର ପରିମାଣ ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ । ଛୋଟ ପାତ୍ରରେ କମ୍ ପରିମାଣର ତରଳ ପଦାର୍ଥ ଧରେ ଏବଂ ବଡ଼ ପାତ୍ରରେ ଅଧିକ ପରିମାଣର ତରଳ ପଦାର୍ଥ ଧରେ । କୌଣସି ପାତ୍ରରେ କେତେ ପାଣି କିମ୍ବା କ୍ଷୀର ଧରିବ, ତାହା ଜାଣିବା ପାଇଁ ଆମେ ତାହାକୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ଛୋଟ ପାତ୍ର ସାହାଯ୍ୟରେ ମାପି ଦେଖିପାରିବା ।
ତରଳ ପଦାର୍ଥ ମାପିବା ପାଇଁ ଆମେ ‘ଲିଟର’ ଏକକ ବ୍ୟବହାର କରୁ । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, କ୍ଷୀରବାଲା କ୍ଷୀର ମାପିବା ପାଇଁ ଏକ ଲିଟର କିମ୍ବା ଅଧା ଲିଟର ମାପକ କପ୍ ବ୍ୟବହାର କରିଥାନ୍ତି । ଦୁଇଟି ଅଧା ଲିଟର ମାପକ ମିଶିଲେ ଏକ ଲିଟର ହୁଏ ଏବଂ ଚାରୋଟି ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଲିଟର ମାପକ ମିଶିଲେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଲିଟର ହୋଇଥାଏ । ଗୋଟିଏ ଏକ ଲିଟର ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ବୋତଲ ତିଆରି କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରାୟ ପାଞ୍ଚ ଲିଟର ପାଣି ଖର୍ଚ୍ଚ ହୁଏ । ତେଣୁ ପାଣି ନଷ୍ଟ ନ କରିବା ପାଇଁ ଆମେ ବାରମ୍ବାର ବ୍ୟବହାର ହୋଇପାରୁଥିବା ବୋତଲ ଓ ଗ୍ଲାସ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ ।
ସେହିପରି କୌଣସି ବସ୍ତୁ ଭାରି କି ହାଲୁକା, ତାହା ଆମେ ହାତରେ ଉଠାଇ ଅନୁଭବ କରିପାରିବା କିମ୍ବା ନିକିତି ସାହାଯ୍ୟରେ ତଉଲି ଜାଣିପାରିବା । ଯେଉଁ ଜିନିଷଟି ଅଧିକ ଭାରି ହୋଇଥାଏ, ତାହା ତଳ ଆଡ଼କୁ ଝୁଙ୍କି ରହେ । ଆମ ବହି ବସ୍ତାନି, ପେନସିଲ୍ ବାକ୍ସ, ତରଭୁଜ, ସେଓ, ବେଲୁନ୍ ପରି ଜିନିଷଗୁଡ଼ିକର ଓଜନ ପରସ୍ପରଠାରୁ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ । ବସ୍ତୁର ଓଜନ ମାପିବା ପାଇଁ ‘କିଲୋଗ୍ରାମ’ ଏକକ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । ସାଧାରଣତଃ ଏକ ପ୍ୟାକେଟ୍ ଲୁଣର ଓଜନ ଏକ କିଲୋଗ୍ରାମ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ଏକ କିଲୋଗ୍ରାମକୁ ମାପକ ଭାବରେ ନେଇ ଆମେ ଅନ୍ୟ ଜିନିଷ ଏକ କିଲୋଗ୍ରାମରୁ ଅଧିକ କି କମ୍, ତାହା ସହଜରେ ଅନୁମାନ କରିପାରିବା । ସେହିପରି ନିକିତି ବ୍ୟବହାର କରି ଆମେ ବିଭିନ୍ନ ସମାନ ଦିଶୁଥିବା ବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଟି ସବୁଠାରୁ ଭାରି ବା କେଉଁଟି ସବୁଠାରୁ ହାଲୁକା, ତାହା ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ଖୋଜି ବାହାର କରିପାରିବା ।