ପଚମଢ଼ୀ ବାୟୋସ୍ଫିୟର ରିଜର୍ଭ ଭାରତର ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ ରାଜ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
ପ୍ରକୃତି ବିଜ୍ଞାନୀ ଜଙ୍ଗଲରେ ଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥାନ୍ତି ।
ଜଙ୍ଗଲ କିମ୍ବା ଚିଡ଼ିଆଖାନା ପରିଦର୍ଶନ ସମୟରେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ବିରକ୍ତ କରିବା ଓ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନୁଚିତ ।
ପଚମଢ଼ୀ ଜଙ୍ଗଲରେ ଭାରତୀୟ ଲାଲ ରଙ୍ଗର ବୃହତ ଗୁଣ୍ଡୁଚିମୂଷା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ ।
ଆଖି ଚାରିପାଖରେ ଧଳା ଦାଗ ଥିବା ଚଷମା ମାଙ୍କଡ଼ ହେଉଛି ତ୍ରିପୁରାର ରାଜ୍ୟ ପଶୁ ।
ଆମ ରାଜ୍ୟ ଓଡ଼ିଶାର ରାଜ୍ୟ ପଶୁ ହେଉଛି ସମ୍ବର ।
ଗୟଳଗୁଡ଼ିକ ମଇଁଷି ପରି ଦେଖାଗଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଅଧିକ ବଳୁଆ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଛୋଟ ଶିଙ୍ଗ ଥାଏ ।
ଜଳାଶୟ କୂଳର କାଦୁଅରେ ପଡ଼ିଥିବା ପାଦଚିହ୍ନକୁ ଦେଖି ସେଠାକୁ ଆସୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇପାରେ ।
କୋଚିଲାଖାଇ ପକ୍ଷୀର ଶିଙ୍ଗ ପରି ଏକ ଚୂଳ ଥାଏ ଏବଂ ପେଚା ରାତିରେ ସହଜରେ ଦେଖିପାରେ ।
ଶିକାର ଧରିବା ପାଇଁ ଚିଲର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବକ୍ର ଥଣ୍ଟ ଏବଂ ଫୁଲରସ ସଂଗ୍ରହ ପାଇଁ ଚୁମୁକିର ଲମ୍ବା ଥଣ୍ଟ ଥାଏ ।
ଘରଚଟିଆର ଶସ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିବା ପାଇଁ ଶକ୍ତ ଛୋଟ ଥଣ୍ଟ ଏବଂ ହାତୀର ଖାଦ୍ୟ ଧରିବାକୁ ଲମ୍ବା ଶୁଣ୍ଢ ଥାଏ ।
କଇଁଛର ଟାଣ ଖୋଳପା ତାକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦିଏ ଏବଂ ଘଡ଼ିଆଳ କୁମ୍ଭୀରର ମାଛ ଧରିବାକୁ ଲମ୍ବା ସରୁ ଥଣ୍ଟ ଥାଏ ।
କୀଟପତଙ୍ଗମାନଙ୍କର ତିନିଯୋଡ଼ା ଗୋଡ଼ ଏବଂ ଚାରିପାଖକୁ ଅନୁଭବ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଯୋଡ଼ା ଆଣ୍ଟିନା ଥାଏ ।
ଉଦ୍ଭିଦର ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ଥିବା ବିଭିନ୍ନ ରେଖାକୁ ଶିରା କୁହାଯାଏ ଏବଂ ସେଥିରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଶିରାବିନ୍ୟାସ ଦେଖାଯାଏ ।
ପ୍ରକୃତିର ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀ ନିଜର ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ପରସ୍ପର ଉପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ଭରଶୀଳ ।