ଆମ ଦେଶ ଭାରତରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଭୂମିରୂପ ଯଥା ସମତଳ ଭୂମି, ମରୁଭୂମି, ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳ ଏବଂ ପାର୍ବତ୍ୟାଞ୍ଚଳ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଭୂମିର ପ୍ରକାର ଓ ଜଳବାୟୁ ଅନୁସାରେ ସେହି ସ୍ଥାନର ଉଦ୍ଭିଦ, ପ୍ରାଣୀ, ଘରଦ୍ୱାର, ପୋଷାକ, ଖାଦ୍ୟପେୟ ତଥା ଲୋକମାନଙ୍କ ଜୀବନଶୈଳୀ ପରସ୍ପରଠାରୁ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ।
ପଞ୍ଜାବର ଅମୃତସର ଭଳି ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳର ମାଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସରସ ଓ ଉର୍ବର। ଏଠାରେ ଅନେକ ଲୋକ କୃଷି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ମକା ରୁଟି, ସୋରିଷ ଶାଗ ଏବଂ ଲସି ଏଠାକାର ପ୍ରିୟ ଖାଦ୍ୟ। ଅମୃତସରର ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣମନ୍ଦିରରେ ବିଶ୍ୱର ସର୍ବବୃହତ୍ ମାଗଣା ଗୋଷ୍ଠୀ ରୋଷେଇଘର ‘ଲଙ୍ଗର’ ସେବା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଏ।
ରାଜସ୍ଥାନ ଭଳି ମରୁଭୂମି ଅଞ୍ଚଳ ଏକ ଶୁଷ୍କ ଓ ସ୍ୱଳ୍ପ ବୃଷ୍ଟିପାତ ବିଶିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନ। ଏଠାରେ ସିଜୁ, ଖଜୁରୀ ଓ ବବୁଲ ଭଳି କଣ୍ଟାଜାତୀୟ ଗଛ ବଢ଼ନ୍ତି। ସିଜୁ ନିଜ କାଣ୍ଡରେ ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ କରି ରଖେ। ଓଟକୁ ମରୁଭୂମିର ଜାହାଜ କୁହାଯାଏ। ଏଠାକାର ପାରମ୍ପରିକ ଘରଗୁଡ଼ିକ ମାଟି ଓ ଚାଳ ଛପରରେ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ଘରେ ପାଣି ଟାଙ୍କି ଥାଏ। ‘ଡାଲ-ବାଟି-ଚୁରୁମା’ ଏଠାକାର ମୁଖ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବାଲିଆ ପଥରରେ ନିର୍ମିତ ଜୟସଲମେର୍ ଦୁର୍ଗ ଏଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଓଡ଼ିଶାର ପୁରୀ ଭଳି ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅନେକ ଲୋକ ମାଛ ଧରି ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ କରନ୍ତି। ସମୁଦ୍ରକୂଳରେ ବାଲୁକାକଳା, ଶଙ୍ଖ-ଝିନୁକରୁ ସାଜସଜ୍ଜା ଜିନିଷ ତିଆରି ହୁଏ। ଏଠାରେ କଇଁଛ, କଙ୍କଡ଼ା, ଡଲଫିନ ଓ ତାରକା ମାଛ ଭଳି ଜୀବ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି। ଡାଲମା, ପଖାଳ ଓ ରସଗୋଲା ଭଳି ପାରମ୍ପରିକ ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ପୁରୀର ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ରଥଯାତ୍ରା ଏଠାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଉପକୂଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିବାତ୍ୟାର ଆଶଙ୍କା ଥିବାରୁ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସୂଚନା ଓ ଫଳପ୍ରଦ ପରିଚାଳନା ଦ୍ୱାରା ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରାଯାଏ।
ସିକିମ୍ ଭଳି ପାର୍ବତ୍ୟାଞ୍ଚଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଥଣ୍ଡା ଓ ବରଫାବୃତ। ଏଠାରେ କାଞ୍ଚନଜଙ୍ଘା ପର୍ବତ ଶିଖର ଏବଂ ପାଇନ୍, ଓକ୍ ଭଳି ବୃକ୍ଷ ଦେଖାଯାଏ। ପର୍ବତଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଲମ୍ବା ଲୋମ ଥିବା ଚମରୀଗାଈ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଥଣ୍ଡା ଓ ବରଫପାତ ଯୋଗୁଁ ଏଠାକାର ଘର କାଠ ଓ ଗଡ଼ାଣିଆ ଛାତରେ ତିଆରି ହୋଇଥାଏ। ଲୋକମାନେ ବଖୁ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧନ୍ତି, ଥୁକ୍ପା ଖାଆନ୍ତି ଏବଂ ନୂଆବର୍ଷରେ ମୁଖା ନାଚ ସହ ଲୁସୁଙ୍ଗ ପର୍ବ ପାଳନ କରନ୍ତି।
ଏହିପରି ଭାବରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭୂମିରୂପର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିବେଶ ମଣିଷର ଖାଦ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଜୀବନଧାରଣକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରି ଏକ ବିଚିତ୍ର ଓ ସୁନ୍ଦର ବିଶ୍ୱ ଗଢ଼ିତୋଳିଛି।