ପଲ୍ଲୀକବି ନନ୍ଦ କିଶୋର ବଳଙ୍କ ରଚିତ ‘ଗଛ ଓ କାଠୁରିଆ’ କବିତାରେ ବୃକ୍ଷର ଉପକାରିତା, ମହତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ ଗଛ ସହିତ ମଣିଷର ଥିବା ଆବେଗିକ ସମ୍ପର୍କକୁ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ଜଣେ କାଠୁରିଆ ହାତରେ କୁରାଢ଼ି ଧରି ଗଛ କାଟିବା ପାଇଁ ଆସିବା ବେଳେ ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ପିଲା ତାକୁ ବାରଣ କରୁଛି। ସେ କାଠୁରିଆକୁ କାନ ଡେରି ସେହି ଗଛର ପୁରୁଣା କାହାଣୀ ଶୁଣିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି।
ପିଲାଟି କାଠୁରିଆକୁ ବୁଝାଇ କହୁଛି ଯେ ଯଦିଓ ଏହି ଗଛ ଦେହରେ ସୁଗନ୍ଧିତ ବାସଫୁଲ ଫୁଟୁ ନାହିଁ, ମଧୁମକ୍ଷିକା ବା ମହୁମାଛି ସ୍ନେହରେ ଉଡ଼ି ବସୁ ନାହାନ୍ତି, ବସନ୍ତ ଋତୁରେ କୋଇଲି କୁହୁକୁହୁ ତାନରେ ଗୀତ ଗାଉ ନାହିଁ କିମ୍ବା ଏଥିରେ ମିଠାମିଠା ଫଳ ଫଳୁ ନାହିଁ, ତଥାପି ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉପକାରୀ। ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଖରାବେଳେ କ୍ଳାନ୍ତ ବାଟୋଇ ଏହି ଗଛ ତଳେ ବସି ଛାଇ ଓ ବିଶ୍ରାମ ପାଏ। ପିଲାଟି ନିଜେ ମଧ୍ୟ ବାଲ୍ୟକାଳରୁ ସକାଳ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ଏହି ଶୀତଳ ଛାଇ ତଳେ ବସି ନିଶ୍ଚଳ ମନରେ ପୋଥି ଧରି ପାଠ ପଢ଼ିଛି।
ଏହି ଗଛଟି ତାଙ୍କ ପରିବାରର ପିତୃପିତାମହ ଅର୍ଥାତ୍ ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରୋପଣ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହା ପରିବାରର ଅନେକ ସୁଖଦୁଃଖ, ପିଲାମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ ତଥା ଯାତ ଓ ବିଭାଘର ଭଳି ବହୁ ଘଟଣାର ସାକ୍ଷୀ ହୋଇ ରହିଛି। ପିଲାଟି ନିଜର ଖେଳସାଥୀମାନଙ୍କ ଗହଳରେ ଏହି ଗଛ ମୂଳରେ ଅନେକ ଖେଳ ଖେଳି ଆନନ୍ଦ ପାଇଛି। ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ ପୂର୍ବ ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଇଁବା ବେଳେ ଅସଂଖ୍ୟ ପକ୍ଷୀ ଏହାର ଡାଳରେ ବସି ମଧୁର କାକଳିରେ ଗଛଟିକୁ ମୁଖରିତ କରିଥାନ୍ତି।
ତେଣୁ ପିଲାଟି କାଠୁରିଆକୁ କହୁଛି ଯେ ସେ ନିଜେ ବଞ୍ଚିଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଗଛକୁ କାଟିବାକୁ ଦେବ ନାହିଁ। ଏହି ଗଛକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ତାର ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ। ଏହି କବିତାଟି ଆମକୁ ଗଛ ନ କାଟିବା, ପରିବେଶକୁ ସବୁଜ ସୁନ୍ଦର ରଖିବା ଏବଂ ପ୍ରକୃତିର ସୁରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ କରେ।