‘ଗଛ ଓ କାଠୁରିଆ’ କବିତାଟି ପଲ୍ଲୀକବି ନନ୍ଦ କିଶୋର ବଳଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ଏକ ଶିକ୍ଷଣୀୟ କବିତା ଅଟେ ।
ପିଲାଟି କାଠୁରିଆକୁ କୁରାଢ଼ିରେ ଗଛ ନ ହାଣି ତା’ର କାହାଣୀ ଶୁଣିବା ପାଇଁ ବିନମ୍ର ଅନୁରୋଧ କରିଛି ।
ଗଛରେ ସୁବାସିତ ଫୁଲ କିମ୍ବା ମିଠା ଫଳ ନ ଫଳିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ବାଟୋଇକୁ ଶୀତଳ ଛାଇ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ ।
ନବ ମଧୁକାଳ ବା ବସନ୍ତ ଋତୁରେ କୋକିଳ ଗଛର ଫୁଲଭରା ଡାଳରେ ବସି କୁହୁକୁହୁ ତାନରେ ଗୀତ ଗାଇଥାଏ ।
ପିଲାଟି ପିଲାଦିନେ ଗଛର ଛାଇ ତଳେ ନିଶ୍ଚଳ ମନରେ ବସି ସଞ୍ଜ-ସକାଳେ ପୋଥି ପାଠ ପଢ଼ୁଥିଲା ।
ଏହି ପୁରାତନ ଗଛଟିକୁ ପିଲାଟିର ପିତୃପିତାମହ ବା ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ ଆଦରରେ ରୋପଣ କରି ଯାଇଥିଲେ ।
ପରିବାରର ବହୁ ସୁଖ-ଦୁଃଖ, ସନ୍ତାନଙ୍କ ଜନ୍ମ ଏବଂ ବିଭାଘର ଭଳି ଉତ୍ସବର ଏହି ଗଛଟି ମୂକସାକ୍ଷୀ ଅଟେ ।
ପିଲାଟି ନିଜ ବାଲ୍ୟକାଳରେ ସାଙ୍ଗସାଥୀଙ୍କ ଗହଳରେ ଏହି ଗଛ ମୂଳରେ ନାନାଦି ଖେଳ ଖେଳୁଥିଲା ।
ପ୍ରଭାତରେ ପୂର୍ବ ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ସମୟରେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଗଛ ଡାଳରେ ବସି ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ରାବିଥାନ୍ତି ।
ପିଲାଟି ନିଜ ଜୀବନ ଥାଉ ଥାଉ କାଠୁରିଆକୁ ଗଛ କାଟିବାକୁ ନ ଦେବା ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ ପ୍ରକାଶ କରିଛି ।
‘ବାଲ୍ୟକାଳ’ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ପିଲାଦିନ ଏବଂ ‘ମଧୁମକ୍ଷିକା’ ଶବ୍ଦର ସଠିକ୍ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ମହୁମାଛି ।
‘ବାସ’ ଶବ୍ଦଟି ପ୍ରସଙ୍ଗ ଭେଦରେ ବସ୍ତ୍ର, ସୁଗନ୍ଧ ଏବଂ ବାସସ୍ଥାନ ଭଳି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅର୍ଥ ପ୍ରକାଶ କରିଥାଏ ।
ପଦ୍ୟରେ ଥିବା ‘ପୂରୁବ’ ଓ ‘ସେନେହ’ ଶବ୍ଦର ଶୁଦ୍ଧ ଗଦ୍ୟରୂପ ଯଥାକ୍ରମେ ‘ପୂର୍ବ’ ଏବଂ ‘ସ୍ନେହ’ ଅଟେ ।
ରାସ୍ତାକଡ଼ରେ ଗଛ ଲଗାଇବା ଦ୍ୱାରା ପରିବେଶ ସୁନ୍ଦର ରହିବା ସହ ଯାତ୍ରୀମାନେ ଶୀତଳ ଛାଇ ପାଇଥାନ୍ତି ।
ହାତ ଦୁଇଟିକୁ ସର୍ବଦା ପରିଷ୍କାର ରଖିଲେ ଆମ ଶରୀର ରୋଗମୁକ୍ତ ଓ ସୁସ୍ଥ ରହିଥାଏ ।