ତୃତୀୟ ଶ୍ରେଣୀରେ ଆମେ ଏକ, ଦୁଇ ଓ ତିନି ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ବିଭିନ୍ନ ସଂଖ୍ୟା ବିଷୟରେ ପଢ଼ିଥିଲେ। ସେଠାରେ ଆମେ ୧ ରୁ ୯୯୯ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଂଖ୍ୟା ଗଣିବା ଏବଂ ଲେଖିବା ଶିଖିଥିଲେ। ଏହି ପାଠରେ ଆମେ ଚାରି ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟା ୧୦୦୦ (ଏକ ହଜାର) ଏବଂ ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ପର୍କରେ ଜାଣିବା।
ଭାରତୀୟ ସଂଖ୍ୟା ଲିଖନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ମାତ୍ର ଦଶଟି ସୂଚକ ଯଥା ୦, ୧, ୨, ୩, ୪, ୫, ୬, ୭, ୮ ଓ ୯ କୁ ବ୍ୟବହାର କରି ଯେତେ ବଡ଼ ସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ଲେଖାଯାଇପାରେ। ଏଥିରେ ‘୦’ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନ ଧାରକ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ଦଶ ଆଧାର ବ୍ଲକ୍ ଏବଂ ସଂଖ୍ୟା କାର୍ଡ଼ ବ୍ୟବହାର କରି ଆମେ ସଂଖ୍ୟା ଗଠନ କରିବା ଶିଖିପାରିବା। ୧୦ଟି ଏକ ମିଶିଲେ ୧ ଦଶ (୧୦) ହୁଏ, ୧୦ଟି ଦଶ ମିଶିଲେ ୧ ଶହ (୧୦୦) ହୁଏ ଏବଂ ୧୦ଟି ଶହ ମିଶିଲେ ୧ ହଜାର (୧୦୦୦) ହୁଏ। ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ବୁଝିବା ପାଇଁ ହଙ୍ଗେରୀର ଗଣିତଜ୍ଞ ଜୋଲଟାନ୍ ପାଲ୍ ଡାଏନ୍ସ୍ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବ୍ଲକ୍ ତିଆରି କରିଥିଲେ।
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ସଂଖ୍ୟାର ସ୍ଥାନୀୟ ମାନ, ସମୂହୀକରଣ ଓ ପୁନଃ ସମୂହୀକରଣ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଛି। ସଂଖ୍ୟା ଲେଖିବା ସମୟରେ ଡାହାଣରୁ ବାମକୁ କ୍ରମାନ୍ୱୟରେ ଏକକ, ଦଶକ, ଶତକ ଓ ହଜାର ସ୍ଥାନ ରହିଥାଏ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ୩୪୫୨ ସଂଖ୍ୟାର ବିସ୍ତାରିତ ରୂପ ହେଉଛି ୩୦୦୦ + ୪୦୦ + ୫୦ + ୨। ଏହାକୁ ଆମେ ଅକ୍ଷରରେ ‘ତିନି ହଜାର ଚାରି ଶହ ବାଉନ’ ବୋଲି ପଢ଼ିଥାଉ।
ଏହା ସହିତ ସଂଖ୍ୟାରେଖାରେ ବିଭିନ୍ନ ସଂଖ୍ୟାକୁ କିପରି ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଏ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଆମେ ଶିଖିବା। ଦୁଇଟି ଚାରି ଅଙ୍କ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ ତୁଳନା କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରଥମେ ହଜାର ସ୍ଥାନର ଅଙ୍କକୁ ଦେଖାଯାଏ। ହଜାର ସ୍ଥାନର ଅଙ୍କ ସମାନ ଥିଲେ ଶତକ, ତା’ପରେ ଦଶକ ଏବଂ ଶେଷରେ ଏକକ ସ୍ଥାନର ଅଙ୍କକୁ ତୁଳନା କରି ବଡ଼ ଓ ସାନ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ। ଏହିପରି ଭାବରେ ଆମେ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ ସାନରୁ ବଡ଼ (ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱକ୍ରମ) କିମ୍ବା ବଡ଼ରୁ ସାନ (ଅଧଃକ୍ରମ) କ୍ରମରେ ସଜାଇ ଲେଖିପାରିବା। ଆମ ଚାରିପାଖର ବିଭିନ୍ନ ଘଟଣା ଯଥା କପିଳାସ ମନ୍ଦିରର ପାହାଚ, ଭାରତର ଜିଲ୍ଲା ସଂଖ୍ୟା ଓ ଗଣ୍ଡାମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ମାଧ୍ୟମରେ ହଜାର ସଂଖ୍ୟାର ବ୍ୟବହାର ବୁଝାଯାଇଛି।