ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠର ଅଧିକାଂଶ ଭାଗ ଜଳରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେଥିରୁ ଅତି କମ୍ ପରିମାଣର ଜଳ ମଧୁର ଏବଂ ବାକି ସବୁ ଜଳ ଲୁଣିଆ ଅଟେ ।
ରାଜସ୍ଥାନରେ ବର୍ଷାଜଳ ସଂଗ୍ରହ ଏବଂ ଭୂତଳ ଜଳ ଭରଣା ପାଇଁ ନିର୍ମିତ ପାରମ୍ପରିକ ମାଟି ବନ୍ଧକୁ ‘ଯୋହଡସ’ କୁହାଯାଏ ।
ଗୁଜରାଟର ସମତଳ ଭୂମି ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାର ହୁମ୍ମାଠାରେ ସମୁଦ୍ର ଜଳକୁ ଶୁଖାଇ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ଲୁଣ ସଂଗ୍ରହ କରାଯାଏ ।
କାଶ୍ମୀରରେ ଥିବା ଉଲାର ହ୍ରଦ ହେଉଛି ଏସିଆ ମହାଦେଶର ସର୍ବବୃହତ୍ ମଧୁର ଜଳାଶୟ, ଯାହା ବନ୍ୟା ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।
ଜଳ ମୁଖ୍ୟତଃ ତରଳ (ପାଣି), କଠିନ (ବରଫ) ଏବଂ ଗ୍ୟାସୀୟ (ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପ) ଭଳି ତିନୋଟି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।
ପ୍ରକୃତିରେ ଜଳର ବାଷ୍ପୀଭବନ, ମେଘ ସୃଷ୍ଟି ଓ ବର୍ଷା ହୋଇ ପୁଣି ଜଳାଶୟକୁ ଫେରିଆସିବାର ନିରନ୍ତର ବୃତ୍ତାକାର ଗତିକୁ ଜଳଚକ୍ର କୁହାଯାଏ ।
ମଣିପୁରର କେଇବୁଲ୍ ଲାମ୍ଜାଓ ହେଉଛି ପୃଥିବୀର ଏକମାତ୍ର ଭାସମାନ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ, ଯାହା ବିପଦଗ୍ରସ୍ତ ସାଙ୍ଗାଇ ହରିଣ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।
ବର୍ଷାଜଳ ମାଟି ଓ ପଥର ସ୍ତର ଦେଇ ଭୂତଳକୁ ଗଲେ ତାହା ଗଭୀରରେ ଜମା ହୋଇ ଭୂତଳ ଜଳ ସୃଷ୍ଟି କରେ ।
ସହରର କଂକ୍ରିଟ୍ ରାସ୍ତା ଭୂତଳ ଜଳ ଭରଣାରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ବେଳେ ସବୁଜ ବୃକ୍ଷଲତା ଏବଂ ଖୋଲା ମାଟି ଏଥିରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।
ରାଜସ୍ଥାନର ଆରାବଳୀ ପର୍ବତରୁ ବାହାରିଥିବା ଲୁଣି ନଦୀ ସମୁଦ୍ରରେ ନ ମିଶି ଗୁଜରାଟର କଚ୍ଛ ରଣ୍ଣ ସନ୍ତସନ୍ତିଆ ଭୂମିରେ ମିଶିଯାଇଛି ।
ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ହିୱାରେ ବଜାର ଗ୍ରାମଟି ଉପଯୁକ୍ତ ଜଳ ପରିଚାଳନା ଏବଂ ବର୍ଷାଜଳ ଅମଳ ପାଇଁ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଉଦାହରଣ ଅଟେ ।
ଭାରତର ନର୍ମଦା ନଦୀ ଆରବ ସାଗରରେ ଏବଂ ଗଙ୍ଗା, ଗୋଦାବରୀ ଓ ମହାନଦୀ ଭଳି ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି ।
ଜଳ ବିଛା ନାମକ କୀଟ ପାଣି ଭିତରେ ରହି ନିଜ ଶରୀରର ଲାଞ୍ଜ ନଳୀ ସାହାଯ୍ୟରେ ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା ସମ୍ପାଦନ କରିଥାଏ ।
ପଦ୍ମ ଓ କଇଁ ପତ୍ରରେ ଥିବା ଚିକ୍କଣ ମହମ ଆବରଣ ପତ୍ରକୁ ପଚିଯିବାରୁ ଏବଂ ଅଧିକ ଜଳ ପ୍ରବେଶରୁ ରକ୍ଷା କରେ ।
ନୂଆ ଦିଲ୍ଲୀରେ ଥିବା ଭାରତର ପ୍ରଥମ ଜଳ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ‘ଜଳ ଶକ୍ତି ସଂଗ୍ରହାଳୟ’ ଲୋକଙ୍କୁ ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ ବିଷୟରେ ସଚେତନ କରାଏ ।