ପୃଥିବୀର ଅଧିକାଂଶ ଭାଗ ଜଳରେ ଆବୃତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏଥିରୁ ପ୍ରାୟ ସବୁତକ ସମୁଦ୍ରର ଲୁଣିଆ ଜଳ । ଆମର ପିଇବା, ଚାଷକାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଦୈନନ୍ଦିନ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ମଧୁର ଜଳର ପରିମାଣ ଖୁବ୍ କମ୍ । ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ, ପଶୁପକ୍ଷୀ ଓ ଗଛଲତା ବଞ୍ଚି ରହିବା ପାଇଁ ଏହି ମଧୁର ଜଳ ଉପରେ ହିଁ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି । ଜଳ ବିନା ପୃଥିବୀରେ ଜୀବନ ଧାରଣ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ ।
ଜଳ ପ୍ରକୃତିରେ ତିନୋଟି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଥାଏ; ଯଥା— କଠିନ (ବରଫ), ତରଳ (ପାଣି) ଏବଂ ଗ୍ୟାସୀୟ (ବାଷ୍ପ) । ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଉତ୍ତାପରେ ନଦୀ, ହ୍ରଦ ଓ ସମୁଦ୍ରର ଜଳ ଗରମ ହୋଇ ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପରେ ପରିଣତ ହୁଏ । ଏହି ବାଷ୍ପ ଉପରକୁ ଉଠି ଥଣ୍ଡା ହେବା ପରେ ମେଘ ସୃଷ୍ଟି କରେ । ପରେ ସେହି ମେଘରୁ ବର୍ଷା, ତୁଷାର କିମ୍ବା କୁଆପଥର ଆକାରରେ ଜଳ ପୁଣି ଭୂପୃଷ୍ଠକୁ ଫେରିଆସେ । ପ୍ରକୃତିରେ ଜଳର ଏହି ନିରନ୍ତର ବୃତ୍ତାକାର ଗତିକୁ ‘ଜଳଚକ୍ର’ କୁହାଯାଏ ।
ବର୍ଷା ଜଳର କିଛି ଅଂଶ ମାଟି ଓ ପଥର ସ୍ତର ଦେଇ ଭୂମି ତଳକୁ ଶୋଷି ହୋଇଯାଏ, ଯାହାକୁ ‘ଭୂତଳ ଜଳ’ କୁହାଯାଏ । ଆମେ କୂଅ, ନଳକୂପ ଏବଂ ବୋର୍ୱେଲ୍ ସାହାଯ୍ୟରେ ଏହି ଜଳ ବାହାର କରି ବ୍ୟବହାର କରୁ । କଂକ୍ରିଟ୍ ରାସ୍ତା ଯୋଗୁଁ ଜଳ ଭୂମି ଭିତରକୁ ଯାଇପାରେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଭୂତଳ ଜଳସ୍ତର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଖୋଲା ସ୍ଥାନ, ପୋଖରୀ ଏବଂ ବୃକ୍ଷରୋପଣ ନିହାତି ଜରୁରୀ । ସେହିପରି ପର୍ବତରୁ ବାହାରିଥିବା ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ନିଜ ଗତିପଥରେ ବହିଯାଇ ସମୁଦ୍ରରେ ମିଶନ୍ତି । କେତେକ ନଦୀ ବଙ୍ଗୋପସାଗରକୁ ଏବଂ ଆଉ କେତେକ ନଦୀ ଆରବ ସାଗର ଆଡ଼କୁ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇଥାନ୍ତି ।
ପୋଖରୀ, ନଦୀ ଓ ହ୍ରଦ ପରି ଜଳାଶୟରେ ମାଛ, ବେଙ୍ଗ, କଇଁଛ, ପାଣି ସାପ ଆଦି ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀ ଏବଂ ପଦ୍ମ, କଇଁ ପରି ବିଭିନ୍ନ ଜଳଜ ଉଦ୍ଭିଦ ଦେଖାଯାନ୍ତି । ପଦ୍ମ ଓ କଇଁ ପତ୍ରରେ ଥିବା ତେଲିଆ ଚିକ୍କଣ ଆବରଣ ସେମାନଙ୍କୁ ପାଣିରେ ସଢ଼ି ନଷ୍ଟ ହେବାରୁ ରକ୍ଷା କରେ । ଜଳାଶୟର ଏହି ଜୀବମାନେ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ପରସ୍ପର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଏକ ସନ୍ତୁଳିତ ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳ ଗଠନ କରନ୍ତି । ମଧୁର ଜଳ ଏକ ସୀମିତ ସମ୍ବଳ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହାର ଅପଚୟ ନ କରି ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କର ଦାୟିତ୍ୱ ଅଟେ ।