ଏହି ପାଠରେ ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ ନିଜ କାହାଣୀ ମାଧ୍ୟମରେ ନଦୀର ଜୀବନ, ଗତିପଥ ଏବଂ ମାନବ ସମାଜ ପାଇଁ ଏହାର ମହତ୍ତ୍ୱ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି । ଗୋଦାବରୀ ନଦୀ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ପଶ୍ଚିମଘାଟ ପର୍ବତମାଳାର ତ୍ରୟମ୍ବକେଶ୍ୱରସ୍ଥିତ ବ୍ରହ୍ମଗିରି ପାହାଡ଼ରୁ ଏକ ଛୋଟ ଝରଣା ରୂପେ ବାହାରିଛି । ପଥ ମଧ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନ ଝରଣା ଓ ଉପନଦୀ ମିଶିବା ଯୋଗୁଁ ଏହା ପ୍ରଶସ୍ତ ହୋଇଛି । ଓଡ଼ିଶାର ଇନ୍ଦ୍ରାବତୀ ଓ ସାବରୀ ଭଳି ନଦୀ ମଧ୍ୟ ଏହା ସହିତ ମିଶିଛନ୍ତି । ଏହା ପ୍ରାୟ ୧୪୬୫ କିଲୋମିଟର ଦୀର୍ଘ ପଥ ଅତିକ୍ରମ କରି କୋରିଙ୍ଗା ହେନ୍ତାଳ ବଣ ଦେଇ ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ମିଶିଛି । ଗଙ୍ଗା ପରେ ଏହା ଭାରତର ଦ୍ୱିତୀୟ ଦୀର୍ଘତମ ନଦୀ ଏବଂ ଏହାକୁ 'ଦକ୍ଷିଣ ଗଙ୍ଗା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ନାସିକଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଉଥିବା ‘ଗୋଦାବରୀ ପୁଷ୍କରମ୍’ ପର୍ବରେ ଲୋକମାନେ ଏହାର ପବିତ୍ର ଜଳରେ ବୁଡ଼ ପକାଇଥାନ୍ତି । ଏହି ନଦୀରେ ବର୍ଷସାରା ଜଳ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିବାରୁ ଏହା ଏକ ଚିରସ୍ରୋତା ନଦୀ ଅଟେ ।
ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ମଣିଷ ନଦୀ କୂଳରେ ବସତି ସ୍ଥାପନ କରି ଆସିଛି । ନଦୀ ଆମକୁ ପିଇବା, ରନ୍ଧାବଢ଼ା, ଚାଷକାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ କଳକାରଖାନା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ଜଳ ଯୋଗାଇଥାଏ । ମାଛ ଧରିବା ଓ ନାଆ ଚଳାଇବା ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ଲୋକ ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ କରନ୍ତି । ଅନ୍ୟ ଋତୁରେ ଜଳର ଅଭାବ ଦୂର କରିବା ଓ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ଗୋଦାବରୀରେ ନଅ ଶହରୁ ଅଧିକ ବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଛି । କିନ୍ତୁ ବଡ଼ ବଡ଼ ନଦୀବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣ ଯୋଗୁଁ ଆଖପାଖର ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଗାଁଗୁଡ଼ିକ ଜଳମଗ୍ନ ହୋଇଯାଏ, ଯାହାଫଳରେ ପଶୁପକ୍ଷୀ ତଥା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ନିଜ ବାସସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟତ୍ର ଯିବାକୁ ପଡ଼େ ।
ବର୍ତ୍ତମାନ ସହରର ଅଳିଆ ଆବର୍ଜନା, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ଏବଂ କାରଖାନାର ବିଷାକ୍ତ ଜଳ ମିଶି ନଦୀକୁ ପ୍ରଦୂଷିତ କରୁଛି । କ୍ଷେତରେ ଦିଆଯାଉଥିବା ରାସାୟନିକ ସାର ମିଶିବା ଯୋଗୁଁ ଜଳଜ ଉଦ୍ଭିଦ ବଢ଼ି ମାଛମାନଙ୍କୁ ଶ୍ୱାସରୁଦ୍ଧ କରୁଛି । ଅପରପକ୍ଷରେ ପ୍ରବଳ ବର୍ଷା ଯୋଗୁଁ ନଦୀରେ ଭୟଙ୍କର ବନ୍ୟା ଆସି ଧନଜୀବନ ନଷ୍ଟ କରେ । ଗଛଲତା ବର୍ଷାଜଳ ଶୋଷି ବନ୍ୟା ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ନଦୀ ଶୁଖିଗଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ବଡ଼ ବିପତ୍ତି ଆସେ । ତେଣୁ ଜଳ ଅପଚୟ ନ କରିବା, ଦାନ୍ତ ଘଷିବା ବେଳେ ଟ୍ୟାପ୍ ବନ୍ଦ ରଖିବା, ପରିବା ଧୁଆ ପାଣି ଗଛରେ ଦେବା, ନଦୀକୁ ପରିଷ୍କାର ରଖିବା ଏବଂ ବୃକ୍ଷରୋପଣ କରିବା ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ।