ଭାରତର ଦକ୍ଷିଣତମ ପ୍ରାନ୍ତ ହେଉଛି ‘ଇନ୍ଦିରା ପଏଣ୍ଟ’, ଯାହା ଆଣ୍ଡାମାନ ଓ ନିକୋବର ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
ଚାରିପାଖ ଜଳରାଶି ଦ୍ଵାରା ଘେରି ହୋଇ ରହିଥିବା ଭୂଖଣ୍ଡ ବା ସ୍ଥଳଭାଗକୁ ଦ୍ଵୀପ କୁହାଯାଏ ।
ଆଣ୍ଡାମାନ ଓ ନିକୋବର ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜର ରାଜଧାନୀ ବିଜୟାପୁରମ ଏବଂ ଏଠାରେ କାଠ କପୋତ ଓ କୋଚିଲାଖାଇ ପରି ବିରଳ ପକ୍ଷୀ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି ।
ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା କ୍ଷୁଦ୍ର ପ୍ରବାଳଗୁଡ଼ିକ ଅନେକ ସାମୁଦ୍ରିକ ଜୀବ ଓ ମାଛମାନଙ୍କୁ ନିରାପଦ ଆଶ୍ରୟ ପ୍ରଦାନ କରିଥାନ୍ତି ।
ଉତ୍ତର ସେଣ୍ଟିନେଲ୍ ଦ୍ଵୀପର ଅଧିବାସୀମାନେ ପ୍ରକୃତିର ସଂକେତ ବୁଝି ୨୦୦୪ ମସିହାର ଭୟଙ୍କର ସୁନାମିରୁ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିଥିଲେ ।
ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ମୁହାଣରେ ଅବସ୍ଥିତ ସୁନ୍ଦରବନ ହେଉଛି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ଵର ସର୍ବବୃହତ୍ ହେନ୍ତାଳ ବଣ ।
ହେନ୍ତାଳ ଗଛର ଚେରଗୁଡ଼ିକ ସନ୍ତସନ୍ତିଆ ଲୁଣିଆ ଜଳରୁ ବାହାରକୁ ଆସି ଶ୍ଵାସକ୍ରିୟା କରିବା ସହ ମୃତ୍ତିକା କ୍ଷୟ ରୋକିଥାନ୍ତି ।
ସୁନ୍ଦରବନର ଲୋକମାନେ ବାଘ ଆକ୍ରମଣରୁ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ମୁଣ୍ଡର ପଛପଟେ ମୁଖା ପିନ୍ଧିଥାନ୍ତି ।
ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ଭାରତରେ ମିଳୁଥିବା ‘ଭୁତ୍ ଜୋଲୋକିଆ’ ଲଙ୍କାକୁ ଲୋକମାନେ ଫସଲକୁ ହାତୀମାନଙ୍କ କବଳରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି ।
ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବାଞ୍ଚଳରେ ପାହାଡ଼ିଆ ଝରଣା ପାର ହେବା ପାଇଁ ଗଛର ଜୀବନ୍ତ ଚେର ସାହାଯ୍ୟରେ ମଜଭୁତ ସେତୁ ତିଆରି କରାଯାଇଥାଏ ।
ପଶ୍ଚିମଘାଟ ପର୍ବତମାଳାର ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲରେ ସିଂହ ଲାଞ୍ଜିଆ ମାଙ୍କଡ଼ ଓ ଭାରତୀୟ ବିଶାଳ ଗୁଣ୍ଡୁଚିମୂଷା ଭଳି ବିଶେଷ ପ୍ରାଣୀ ବାସ କରନ୍ତି ।
କେରଳର ‘ନୀରବ ଉପତ୍ୟକା’ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନରେ ଝିଙ୍କାରୀ କୀଟର ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉ ନଥିବାରୁ ଏହାର ଏପରି ନାମକରଣ ହୋଇଛି ।
ଗ୍ରାମବାସୀ ଓ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନଙ୍କ ମିଳିତ ଉଦ୍ୟମ ଯୋଗୁଁ ନୀରବ ଉପତ୍ୟକାରେ ବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣ ବନ୍ଦ ହୋଇ ଜଙ୍ଗଲଟି ସୁରକ୍ଷିତ ରହିଲା ।
ଓଡ଼ିଶାର ଗଜପତି ଜିଲ୍ଲାରେ ଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରଗିରି ପାହାଡ଼କୁ ତିବ୍ଦତୀୟ ସଂସ୍କୃତି ଓ ବୌଦ୍ଧ ମଠ ପାଇଁ ‘ଲିଟିଲ୍ ତିବ୍ଦତ’ କୁହାଯାଏ ।
ଓଡ଼ିଶାର ଚିଲିକା ହ୍ରଦ ଭାରତର ସର୍ବବୃହତ୍ ଲୁଣି ପାଣିର ହ୍ରଦ ଏବଂ ଏହା ପ୍ରବାସୀ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ ।