ଭାରତରେ ବର୍ଷସାରା ୧୦୦୦ରୁ ଅଧିକ ପର୍ବ ପାଳନ କରାଯାଉଥିବାରୁ ଏହା ପୃଥିବୀର ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରଧାନ ଉତ୍ସବମୟ ଦେଶ ଅଟେ ।
ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥିର ରହିଥାନ୍ତି ଏବଂ ପୃଥିବୀ ନିଜ ଅକ୍ଷ ଚାରିପାଖରେ ଘୂରିବା ଯୋଗୁଁ ଦିନ ଓ ରାତି ହୋଇଥାଏ ।
ପୃଥିବୀ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କଲାବେଳେ ଯେଉଁ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ପଡ଼େ ସେଠାରେ ଦିନ ଏବଂ ବିପରୀତ ଅନ୍ଧକାର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରାତି ହୁଏ ।
ଅରୁଣାଚଳ ପ୍ରଦେଶର ‘ଡଙ୍ଗ’ ଗ୍ରାମରେ ଭାରତର ସର୍ବପ୍ରଥମ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ପଡ଼ୁଥିବାରୁ ଏହାକୁ ପ୍ରଥମ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟର ଗ୍ରାମ କୁହାଯାଏ ।
ଗ୍ଲୋବ୍ ହେଉଛି ବଲ୍ ପରି ଗୋଲାକାର ପୃଥିବୀର ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ଆଦର୍ଶ ପ୍ରତିରୂପ ବା ମଡେଲ ।
ଗ୍ଲୋବ୍ର ନୀଳ ଅଂଶ ବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଜଳଭାଗକୁ ଦର୍ଶାଏ, ଯାହା ପୃଥିବୀର ପ୍ରାୟ ତିନି-ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଅଂଶକୁ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରିଛି ।
ପ୍ରତିବର୍ଷ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ରମରେ ପୁନରାବୃତ୍ତି ହେଉଥିବା ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଧାରାକୁ ଆମେ ‘ଋତୁ’ ବୋଲି କହିଥାଉ ।
ପ୍ରକୃତିର ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ଆଧାର କରି ଭାରତରେ ବସନ୍ତ, ଗ୍ରୀଷ୍ମ, ବର୍ଷା, ଶରତ, ହେମନ୍ତ ଏବଂ ଶିଶିର ଭଳି ଛଅଟି ଋତୁ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ ।
ପୃଥିବୀର ସବୁଠାରୁ ଆର୍ଦ୍ର ସ୍ଥାନ ମେଘାଳୟର ମାଓସିନ-ରାମ ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ଶୁଷ୍କ ସ୍ଥାନ ଥର ମରୁଭୂମି ଭାରତରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
ଓଡ଼ିଶାରେ କୋଇଲିର ଗୀତ ଶୁଣି କୃଷକମାନେ ଆଗାମୀ ବର୍ଷାର ସୂଚନା ପାଇ ବିଲରେ ମଞ୍ଜି ବୁଣିବା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି ।
ପିମ୍ପୁଡ଼ିମାନେ ଅଣ୍ଡା ଧରି ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା ଦେଖିଲେ ଖୁବ୍ ଶୀଘ୍ର ବର୍ଷା ହେବାର ପ୍ରାକୃତିକ ସୂଚନା ମିଳିଥାଏ ।
ବର୍ଷା ଋତୁରେ ଗାତରୁ ବାହାରୁଥିବା ସାପ ତଥା ସରୀସୃପମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇ ନାଗପଞ୍ଚମୀ ପର୍ବ ପାଳନ କରାଯାଏ ।
ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁର ଅକ୍ଷୟ ତୃତୀୟାରେ ଧାନ ବୁଣା ଅନୁକୂଳ ହୁଏ ଏବଂ ବର୍ଷା ଋତୁର ନୂଆଖାଇ ପର୍ବରେ ପ୍ରଥମ ଧାନ ଅମଳ କରାଯାଏ ।
ଶୀତ ଋତୁରେ ମକର ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଏବଂ ବସନ୍ତ ଋତୁର ରବି ଫସଲ ଅମଳ ସମୟରେ ହୋଲି ଉତ୍ସବ ପାଳନ କରାଯାଏ ।
ଋତୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ମଣିଷର ଖାଦ୍ୟପେୟ, ପୋଷାକପତ୍ର, କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଏବଂ ସମଗ୍ର ଜୀବନଚକ୍ରକୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ ।