ଆମ ଚାରିପାଖରେ ସବୁବେଳେ କିଛି ନା କିଛି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଘଟୁଛି । ବୟସ ବଢ଼ିବା ସହିତ ଆମ ଶରୀରର ଉଚ୍ଚତା ବଢ଼ିବା, ଗଛରୁ ପୁରୁଣା ପତ୍ର ଝଡ଼ି ନୂଆ ପତ୍ର କଅଁଳିବା, ଫୁଲ ଫୁଟିବା ଏବଂ ପ୍ରତିଦିନ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ହେବା ପରି ଘଟଣା ଏହାର ସହଜ ଉଦାହରଣ । ଆମ ପରିବେଶରେ କେତେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ କିଛି ମିନିଟ୍ ମଧ୍ୟରେ ଘଟୁଥିବା ବେଳେ ଆଉ କେତେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପାଇଁ କିଛି ଦିନ ବା ବର୍ଷ ବର୍ଷ ସମୟ ଲାଗିଥାଏ ।
ପ୍ରତିଦିନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଉଦୟ ହୋଇ ଆକାଶରେ ଗତି କଲା ପରି ଏବଂ ପଶ୍ଚିମରେ ଅସ୍ତ ହେଲା ପରି ଦେଖାଯାଏ । କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥିର ଥାଏ ଏବଂ ପୃଥିବୀ ହିଁ ନିଜ ଚାରିପଟେ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କରେ । ପୃଥିବୀର ଯେଉଁ ଅଂଶ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଡ଼କୁ ରହେ, ସେଠାରେ ଦିନ ହୁଏ ଏବଂ ବିପରୀତ ଅଂଶରେ ଆଲୋକ ନ ପଡ଼ିବାରୁ ରାତି ହୁଏ । ପୃଥିବୀକୁ ଭଲ ଭାବେ ବୁଝିବା ପାଇଁ ଏକ ବଲ୍ ଭଳି ଗୋଲାକାର ମଡେଲ ବା ‘ଗ୍ଲୋବ୍’ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । ଏହି ଗ୍ଲୋବ୍ର ନୀଳ ଅଂଶ ହେଉଛି ସମୁଦ୍ର ଓ ମହାସାଗର, ଯାହା ପୃଥିବୀର ପ୍ରାୟ ତିନି-ଚତୁର୍ଥାଂଶ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିଛି ଏବଂ ବାକି ସ୍ଥଳଭାଗରେ ଆମ ସମସ୍ତ ଦେଶ ରହିଛି । ଭାରତର ଅରୁଣାଚଳ ପ୍ରଦେଶର ‘ଡଙ୍ଗ’ ଗ୍ରାମରେ ସର୍ବପ୍ରଥମେ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ପଡ଼ିଥାଏ ।
ପ୍ରକୃତିରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ବାରମ୍ବାର ହେଉଥିବା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଏହି ଧାରାକୁ ଆମେ ‘ଋତୁ’ ବୋଲି କହିଥାଉ । ଭାରତରେ ପ୍ରତି ଦୁଇ ମାସରେ ପ୍ରକୃତିର ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ନେଇ ଛଅଟି ଋତୁ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ; ଯଥା— ବସନ୍ତ, ଗ୍ରୀଷ୍ମ, ବର୍ଷା, ଶରତ, ହେମନ୍ତ ଏବଂ ଶିଶିର ବା ଶୀତ । ଆମ ଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ପାଗର ପ୍ରଭାବ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ । ଯେପରି କେରଳ ଏବଂ କାଶ୍ମୀରର ଶୀତ ମଧ୍ୟରେ ବହୁତ ଫରକ ଥାଏ । ମେଘାଳୟର ମାଓସିନ-ରାମ ପୃଥିବୀର ସବୁଠାରୁ ଆର୍ଦ୍ର ସ୍ଥାନ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ରାଜସ୍ଥାନର ଥର ମରୁଭୂମି ସବୁଠାରୁ ଶୁଷ୍କ ସ୍ଥାନ ଅଟେ ।
ଋତୁ ଅନୁସାରେ ଆମ ଚାରିପାଖର ଜୀବଜଗତ, ଖାଦ୍ୟପେୟ, ପୋଷାକ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ବଦଳିଥାଏ । କୃଷକମାନେ ଋତୁକୁ ଦେଖି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫସଲ ଚାଷ କରନ୍ତି । କିଛି ଫସଲ ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ, ଆଉ କିଛି ଶୀତରେ ଏବଂ ଅଧିକ ଜଳ ଆବଶ୍ୟକ କରୁଥିବା ଫସଲ ବର୍ଷା ଋତୁରେ ହୁଏ । ଆମର ପର୍ବପର୍ବାଣି ମଧ୍ୟ ଋତୁ ସହିତ ଜଡ଼ିତ; ଯେପରି ଶୀତରେ ଫସଲ ଅମଳ ପାଇଁ ମକର ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ବସନ୍ତର ଆରମ୍ଭରେ ରଙ୍ଗର ପର୍ବ ହୋଲି, ବର୍ଷାରେ ଧାନ ଅମଳ ଉପଲକ୍ଷେ ନୂଆଖାଇ ଏବଂ ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଧାନ ବୁଣା ଆରମ୍ଭ ପାଇଁ ଅକ୍ଷୟ ତୃତୀୟା ପାଳନ କରାଯାଏ । ଏହିପରି ଭାବେ ଋତୁ କେବଳ ପାଗ ବଦଳାଏ ନାହିଁ, ବରଂ ଆମ ଜୀବନଚକ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ପରିଚାଳିତ କରେ ।