ଏହି ପାଠରେ ଆମେ ବିଭିନ୍ନ ଦିଗ ଏବଂ ମାନଚିତ୍ର ସାହାଯ୍ୟରେ କୌଣସି ସ୍ଥାନର ଅବସ୍ଥାନ କିପରି ଜାଣିହୁଏ, ସେ ବିଷୟରେ ଶିଖିବା। ମୁଖ୍ୟ ଦିଗ ଚାରୋଟି— ପୂର୍ବ, ପଶ୍ଚିମ, ଉତ୍ତର ଓ ଦକ୍ଷିଣ। ସକାଳେ ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ମୁହଁ କରି ଠିଆ ହେଲେ ସାମ୍ନା ପଟଟି ପୂର୍ବ ଦିଗ, ପଛ ପଟଟି ପଶ୍ଚିମ ଦିଗ, ବାମ ହାତ ପଟଟି ଉତ୍ତର ଦିଗ ଏବଂ ଡାହାଣ ହାତ ପଟଟି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ହୋଇଥାଏ। ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଦିଗ ଚିହ୍ନି ବହୁ ଦୂର ସ୍ଥାନରୁ ବିନା ବାଟବଣା ହୋଇ ଉଡ଼ି ଆସିପାରନ୍ତି।
କୌଣସି କୋଠରୀ, ବିଦ୍ୟାଳୟ କିମ୍ବା ବସବାସ କରୁଥିବା ଅଞ୍ଚଳର ମାନଚିତ୍ର ଦେଖି ଆମେ ବିଭିନ୍ନ ଜିନିଷ ଓ ଘରର ସଠିକ୍ ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିପାରିବା। ମାନଚିତ୍ରରେ ଉପର ଭାଗ ସାଧାରଣତଃ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଏବଂ ତଳ ଭାଗ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ବୁଝାଇଥାଏ। ସେହିପରି ଡାହାଣ ପଟ ପୂର୍ବ ଦିଗ ଓ ବାମ ପଟ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଦର୍ଶାଏ। ମାନଚିତ୍ରକୁ ପଢ଼ିବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସଙ୍କେତ ଓ ରଙ୍ଗ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ, ଯାହା ବାଟ ଖୋଜିବା ସହଜ କରିଥାଏ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଦିଲ୍ଲୀ ମେଟ୍ରୋ ମାନଚିତ୍ରରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଗାର ଦେଖି ଯାତ୍ରୀମାନେ ନିଜର ଗନ୍ତବ୍ୟ ସ୍ଥଳ ଏବଂ ଷ୍ଟେସନ ବାଛିଥାନ୍ତି।
ଏହା ବ୍ୟତୀତ ଗ୍ରୀଡ୍ ବା ସଂଖ୍ୟା ଧାଡ଼ି ସାହାଯ୍ୟରେ କୌଣସି ବସ୍ତୁ ବା ପ୍ରାଣୀର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନାଙ୍କ ସ୍ଥିର କରାଯାଇପାରେ। ଏଥିପାଇଁ ପ୍ରଥମେ ‘୦’ ବିନ୍ଦୁରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଭୂସମାନ୍ତର ଭାବରେ ସ୍ତମ୍ଭ ସଂଖ୍ୟା ଏବଂ ପରେ ଲମ୍ବ ଭାବରେ ଧାଡ଼ି ସଂଖ୍ୟା ଗଣାଯାଏ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଚିଡ଼ିଆଖାନା ମାନଚିତ୍ରରେ କୌଣସି ଜୀବର ଅବସ୍ଥାନକୁ ଆମେ ଦୁଇଟି ସଂଖ୍ୟା ଯୋଡ଼ି ଆକାରରେ ପ୍ରକାଶ କରିପାରିବା। ଏହିପରି ଭାବରେ ଦିଗ, ସଙ୍କେତ ଓ ଗ୍ରୀଡ୍କୁ ବୁଝି ଆମେ ସହଜରେ ଯେକୌଣସି ସ୍ଥାନ ଖୋଜି ପାଇପାରିବା।