ଏହି ପାଠରେ ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ନିଜର ଆତ୍ମକାହାଣୀ ସରଳ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି। ଗଙ୍ଗାର ଜନ୍ମ ହିମାଳୟ ପର୍ବତ କୋଳରେ ହୋଇଛି। ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡର ଉତ୍ତରକାଶୀ ଜିଲ୍ଲାରେ ଥିବା ଗଙ୍ଗୋତ୍ରୀ ହିମବାହର ଗୋମୁଖ ନାମକ ସ୍ଥାନରୁ ସେ ଏକ ଛୋଟ ଝରଣା ରୂପରେ ବାହାରିଛି। ରାଜା ଭଗୀରଥ ତାକୁ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ମର୍ତ୍ତ୍ୟକୁ ଆଣିଥିବାରୁ ତା’ର ଅନ୍ୟ ଏକ ନାମ ‘ଭାଗୀରଥୀ’ ରଖାଯାଇଛି। ପାହାଡ଼ ଓ ପଥର କାଟି ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ପରେ ଦେବପ୍ରୟାଗଠାରେ ଅଳକାନନ୍ଦା ନଦୀ ତାହା ସହିତ ମିଶିଛି। ଏହାପରେ ଋଷିକେଶରେ ପହଞ୍ଚି ଗଙ୍ଗା ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳରୁ ସମତଳ ଭୂମିକୁ ଓହ୍ଲାଇଛି।
ଗଙ୍ଗା କୂଳରେ ଋଷିକେଶ, ହରିଦ୍ୱାର, କାନପୁର, ପ୍ରୟାଗରାଜ ଏବଂ ବାରାଣାସୀ (କାଶୀ) ଭଳି ଅନେକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନ ତଥା ବଡ଼ ବଡ଼ ସହର ଗଢ଼ିଉଠିଛି। ହରିଦ୍ୱାର ଏବଂ ପ୍ରୟାଗରାଜଠାରେ ପ୍ରତି ବାର ବର୍ଷରେ ଥରେ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ କୁମ୍ଭମେଳା ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ। ହରିଦ୍ୱାର ନିକଟରୁ ବାହାରିଥିବା ‘ଗଙ୍ଗା ନହର’ ବା କେନାଲ କାନପୁର ଅଞ୍ଚଳର ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଏକର ଚାଷଜମିକୁ ଜଳ ଯୋଗାଇଥାଏ। ପ୍ରୟାଗରାଜଠାରେ ପବିତ୍ର ଯମୁନା ନଦୀ ସହିତ ଗଙ୍ଗାର ମହାସଙ୍ଗମ ଘଟିଛି। କାନପୁର ଏକ ଶିଳ୍ପ ସମୃଦ୍ଧ ସହର ହୋଇଥିବାରୁ ସେଠାକାର କପଡ଼ା, ଚମଡ଼ା ଓ ଲୁହା କାରଖାନାର ଆବର୍ଜନା ପାଣି ମିଶି ଗଙ୍ଗାଜଳକୁ ପ୍ରଦୂଷିତ କରିଥାଏ।
ଏହାପରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ି ଗଙ୍ଗା ଶେଷରେ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ସେଠାରେ ଏହା ଦୁଇଟି ଧାରାରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି। ଗୋଟିଏ ଧାରା ବାଂଲାଦେଶକୁ ଯାଇ ‘ପଦ୍ମା’ ନାମ ଧାରଣ କରିଛି ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଧାରାଟି କଲିକତା ଦେଇ ‘ହୁଗୁଳି’ ନାମରେ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇଛି। ଶେଷରେ ଏହି ପବିତ୍ର ନଦୀ ସୁନ୍ଦରବନ ନିକଟରେ ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ଯାଇ ମିଶିଛି।
ଭାରତବାସୀ ଗଙ୍ଗାକୁ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ନଦୀ ଭାବରେ ପୂଜା କରନ୍ତି। ମାତ୍ର ବିଭିନ୍ନ ସହରର ମଇଳା ଆବର୍ଜନା ଏବଂ କଳକାରଖାନାର ଦୂଷିତ ଜଳ ମିଶିବାରୁ ଏହାର ରୂପା ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ନିର୍ମଳ ଜଳ ମାଟିଆ ରଙ୍ଗର ହୋଇଯାଉଛି। ତେବେ ଖୁସିର କଥା ଯେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଲୋକମାନେ ନଦୀର ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରତି ସଚେତନ ହୋଇଛନ୍ତି ଏବଂ ଗଙ୍ଗାଜଳକୁ ବିଶୁଦ୍ଧ କରିବା ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି। ନିଜର ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ପବିତ୍ରତା ଫେରିପାଇବା ପାଇଁ ଗଙ୍ଗା ଆଶା ରଖିଛି।