ଭାରତର ଗୁଜୁରାଟ ରାଜ୍ୟସ୍ଥିତ କଚ୍ଛ ଅଞ୍ଚଳରେ ମେକରଣ ନାମକ ଜଣେ ତ୍ୟାଗୀ ସାଧୁ ବାସ କରୁଥିଲେ । ସେ ଗୁରୁ ଦତ୍ତାତ୍ରେୟଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଥିଲେ । ଗିରିନାର ପର୍ବତର ପାଦଦେଶରେ ଥିବା ଜଙ୍ଗଲରେ ସେ ବାର ବର୍ଷ ଧରି କଠୋର ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ । ତପସ୍ୟା ଶେଷ ହେବା ପରେ ଗୁରୁ ତାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ ଯେ କଚ୍ଛର ମରୁଭୂମିରେ ଶୋଷରେ କାତର ହେଉଥିବା ପଥିକମାନଙ୍କୁ ପାଣି ପିଆଇବା ହିଁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟ ହେବ । ଗୁରୁଙ୍କ କଥା ମାନି ମେକରଣ ନିଜ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଫେରିଆସିଲେ ଏବଂ ଏକ କୁଡ଼ିଆ ତିଆରି କରି ରହିଲେ । ସେ ପ୍ରତିଦିନ ଦୁଇଟି ତୁମ୍ବୀରେ ପାଣି ଭରି ଭାର ସାହାଯ୍ୟରେ ମରୁଭୂମିକୁ ବୋହି ନେଉଥିଲେ ଏବଂ ଶୋଷିଲା ଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ପାଣି ପିଆଇ ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଉଥିଲେ ।
ବୟସ ବଢ଼ିବା ପରେ ମେକରଣ ଆଉ ପୂର୍ବପରି କଠିନ ପରିଶ୍ରମ କରି ଭାର ବୋହି ପାରିଲେ ନାହିଁ । ତେଣୁ ସେ ‘ମୋତି’ ନାମକ ଏକ କୁକୁର ଏବଂ ‘ଲାଲା’ ନାମକ ଏକ ଗଧ ପାଳନ କଲେ । ସେ ଗଧ ପିଠିରେ ପାଣିଭର୍ତ୍ତି ତୁମ୍ବୀ ଓ ଡବା ବାନ୍ଧି ଦେଉଥିଲେ । ମୋତି ଆଗେ ଆଗେ ବାଟ ଦେଖାଇ ଯାଉଥିଲା ଏବଂ ତା’ ପଛେ ପଛେ ଲାଲା ଚାଲୁଥିଲା । ସେମାନେ ମରୁଭୂମିରେ ଶୋଷରେ ବିକଳ ହେଉଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚି ପାଣି ଯୋଗାଉଥିଲେ । ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ମେକରଣ ଆଖପାଖ ଗାଁରୁ ଭିକ୍ଷା କରି ଆଣୁଥିବା ଖାଦ୍ୟରୁ ଦୁଇ ଭାଗ ସେହି ପଶୁମାନଙ୍କୁ ଦେଇ ନିଜେ ଏକ ଭାଗ ଖାଉଥିଲେ । କେହି ଭୋକିଲା ଯାତ୍ରୀ ଆସିଲେ ସେ ନିଜ ଭାଗ ଖାଦ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ ଦେଇଦେଉଥିଲେ ।
ଦିନେ କଚ୍ଛର ରାଜା ମରୁଭୂମିକୁ ଶିକାର କରିବାକୁ ଆସି କୌଣସି ଜନ୍ତୁ ନ ପାଇ ଫେରୁଥିଲେ । ସେହି ସମୟରେ ସେ ଗଧ ଓ କୁକୁରକୁ ନିର୍ଭୟରେ ବୁଲୁଥିବାର ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ । କାରଣ ସେଠାରେ ହିଂସ୍ର ଚିତାବାଘର ଭୟ ଥିଲା । ରାଜକର୍ମଚାରୀଙ୍କଠାରୁ ସାଧୁ ମେକରଣଙ୍କ ମହାନ ସେବାକାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ଜାଣି ରାଜା ସାଧୁଙ୍କୁ ଦେଖାକରିବାକୁ କୁଡ଼ିଆକୁ ଗଲେ । ସନ୍ନ୍ୟାସୀଙ୍କୁ ଶୀତରେ ଥରୁଥିବାର ଦେଖି ରାଜା ତାଙ୍କୁ ନିଜର ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିମୁକ୍ତା ଖଚିତ ଚଦରଟି ଘୋଡ଼ାଇ ଦେଲେ । ମାତ୍ର ସାଧୁ ତାହାକୁ ଗ୍ରହଣ ନ କରି କୌଣସି ଗରିବ ଦୁଃଖୀ ଲୋକଙ୍କୁ ଦାନ କରିବାକୁ କହିଲେ ।
ରାଜା ସାଧୁଙ୍କର ଏପରି ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପର ମନୋଭାବ ଦେଖି ସ୍ତମ୍ଭୀଭୂତ ହୋଇଗଲେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ କିଛି ମାଗିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ । ସାଧୁ ମେକରଣ କହିଲେ ଯେ କଚ୍ଛଭୂମିରେ ଆଉ କେବେ ବନ୍ୟପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଶିକାର କରା ନ ଯାଉ, ଯାହାଫଳରେ ସେମାନେ ନିର୍ଭୟରେ ବିଚରଣ କରିପାରିବେ ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିବ । ରାଜା ତାଙ୍କ କଥା ମାନି ସେହି ଅଞ୍ଚଳରେ ସବୁଦିନ ପାଇଁ ଶିକାର ବାରଣ କଲେ । ନିଜ ସୁଖ ଭୁଲି ଦୁଃଖୀ ମଣିଷ ତଥା ମୂକ ପଶୁପକ୍ଷୀଙ୍କ ସେବା କରିବା ହିଁ ମଣିଷର ପ୍ରକୃତ ଧର୍ମ ବୋଲି ଏହି କାହାଣୀଟି ଆମକୁ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ ।