‘ଦଳପତି ପଦ ତୁମକୁ ସାଜେ’ କବିତାଟି ବିଶିଷ୍ଟ କବି ଡ. ନଟବର ସାହୁଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ରଚିତ ହୋଇଛି ।
କପୋତମାନେ ବନପଥରେ ଉଡ଼ି ଯାଉଥିବା ସମୟରେ ଖୁଦକଣିକାର ଲୋଭରେ ପଡ଼ି ଶିକାରୀର ଜାଲରେ ଛନ୍ଦି ହୋଇଗଲେ ।
ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ସବୁ କପୋତ ଏକମନ ହୋଇ ଜାଲ ସହିତ ଆକାଶରେ ଉଡ଼ି ପଳାଇ ଆସିଲେ ।
କପୋତରାଜଙ୍କ ବାଲ୍ୟସଖା ତଥା ପରମ ମିତ୍ର ଥିଲେ ମୂଷିକରାଜ ହିରଣ୍ୟକ, ଯାହାଙ୍କୁ କପୋତରାଜ ସାହାଯ୍ୟ ମାଗିଥିଲେ ।
ହିରଣ୍ୟକ ନିଜ ବନ୍ଧୁ କପୋତରାଜଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ଜାଲରୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଧାଇଁ ଆସିଥିଲେ ।
ଜଣେ ଆଦର୍ଶ ଦଳପତି ଭାବରେ କପୋତରାଜ ନିଜ ପୂର୍ବରୁ ଅନ୍ୟ ସବୁ ଆଶ୍ରିତ କପୋତମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ ।
ଆଶ୍ରିତମାନଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ କପୋତରାଜଙ୍କର ତ୍ୟାଗ ଓ ମହାନତା ଦେଖି ହିରଣ୍ୟକ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରକୃତ ଦଳପତି ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ ।
‘ଉଭା’ ଓ ‘କାବା’ ପରି ଶେଷ ଉଚ୍ଚାରଣ ସମାନ ଥିବା ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ କବିତାରେ ସମତାନ ଶବ୍ଦ କୁହାଯାଏ ।
ବାକ୍ୟରେ ନାମବାଚକ ବିଶେଷ୍ୟ ପଦ ବଦଳରେ ଯେଉଁ ପଦ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ, ତାହାକୁ ସର୍ବନାମ ପଦ କୁହାଯାଏ ।
ହିରଣ୍ୟକଶ୍ୟପୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କଠାରୁ ବର ପାଇ ନିଜ ପରାକ୍ରମ ଓ ଦୁଷ୍ଟବୁଦ୍ଧି ବଳରେ ସାରା ପୃଥିବୀରେ ଅତ୍ୟାଚାର ଚଳାଇଥିଲା ।
ହିରଣ୍ୟକଶ୍ୟପୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରହ୍ଲାଦ ପିତାଙ୍କ ବାରଣ ସତ୍ତ୍ୱେ ନିରନ୍ତର ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାମ ଜପ କରୁଥିଲେ ।
ହୋଲିକା ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ କୋଳରେ ଧରି ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜେ ଜଳିଗଲା ଏବଂ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ରକ୍ଷା ପାଇଗଲେ ।
ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଖମ୍ବ ମଧ୍ୟରୁ ମଣିଷ ଶରୀର ଓ ସିଂହ ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ବିଚିତ୍ର ନୃସିଂହ ଅବତାରରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ ।
ଭଗବାନ ନୃସିଂହ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ନିଜ ଜଙ୍ଘ ଉପରେ ରଖି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଖ ଦ୍ଵାରା ଅସୁର ରାଜା ହିରଣ୍ୟକଶ୍ୟପୁକୁ ବଧ କଲେ ।
ଭକ୍ତ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ କାହାଣୀରୁ ପ୍ରମାଣିତ ହୁଏ ଯେ ଅହଂକାରୀର ବାହୁବଳ ଓ ପରାକ୍ରମ ଆଗରେ ଭକ୍ତିର ଶକ୍ତି ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।