‘ଦଳପତି ପଦ ତୁମକୁ ସାଜେ’ କବିତାଟି ଡ. ନଟବର ସାହୁଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ରଚିତ ଏକ ସୁନ୍ଦର ତଥା ଶିକ୍ଷଣୀୟ ରଚନା। ଏହି କବିତାରେ ଏକତା, ବନ୍ଧୁତା ଏବଂ ଜଣେ ପ୍ରକୃତ ଦଳପତି ବା ନେତାଙ୍କର ମହାନ ଗୁଣ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ଦିନେ କପୋତରାଜ ବା ପାରାମାନଙ୍କ ରାଜା ନିଜ ଦଳବଳ ସହିତ ବନପଥରେ ଉଡ଼ି ଯାଉଥିଲେ। ତଳେ ପଡ଼ିଥିବା ଖୁଦକଣିକାର ଲୋଭରେ ପଡ଼ି ସମସ୍ତ କପୋତ ଶିକାରୀ ବା ବାଣୁଆର ଜାଲରେ ଛନ୍ଦି ହୋଇଗଲେ। ଏପରି ବିପଦ ସମୟରେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ନ ହରାଇ ସମସ୍ତ କପୋତ ଏକମନ ହୋଇ ଜାଲ ସହିତ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଗଲେ। କପୋତରାଜ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରାଣ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କର ବାଲ୍ୟବନ୍ଧୁ ତଥା ମୂଷିକରାଜ ହିରଣ୍ୟକଙ୍କ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚି ସାହାଯ୍ୟ ମାଗିଲେ।
ହିରଣ୍ୟକ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ଡାକ ଶୁଣି ବାହାରକୁ ଆସିଲେ ଏବଂ କପୋତମାନଙ୍କ ଏପରି ଦଶା ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। ସେ ପ୍ରଥମେ ନିଜ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ କପୋତରାଜଙ୍କୁ ଜାଲରୁ ମୁକ୍ତ କରିବାକୁ ଧାଇଁଗଲେ। ମାତ୍ର କପୋତରାଜ ବିନମ୍ରତାର ସହିତ ତାଙ୍କୁ ବାରଣ କଲେ। ସେ କହିଲେ ଯେ ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କର ଅନୁଗତ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ଜାଲରୁ ମୁକ୍ତ କରାଯାଉ ଏବଂ ସବା ଶେଷରେ ତାଙ୍କର ଫାଶ କଟାଯାଉ। ହିରଣ୍ୟକ ନିଜର କ୍ଷୀଣ ଶରୀର ଓ କମ୍ ଶକ୍ତି କଥା କହି ପ୍ରଥମେ ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିବାକୁ ଚାହିଁଲେ ମଧ୍ୟ କପୋତରାଜ ରାଜି ହେଲେ ନାହିଁ। କପୋତରାଜ ବୁଝାଇଲେ ଯେ ଜଣେ ଦଳପତିର ପ୍ରକୃତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ନିଜ ଆଶ୍ରିତମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା। ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଦି ନିଜ ଜୀବନ ଚାଲିଯାଏ, ତଥାପି ସେଥିପାଇଁ ତାଙ୍କର କୌଣସି ଦୁଃଖ ନାହିଁ।
କପୋତରାଜଙ୍କର ଏପରି ତ୍ୟାଗ ଓ ନିସ୍ୱାର୍ଥପର ମନୋଭାବ ଦେଖି ହିରଣ୍ୟକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଆଦର୍ଶର ପ୍ରଶଂସା କରି କହିଲେ ଯେ ପ୍ରକୃତରେ ଦଳପତି ପଦ ତାଙ୍କୁ ହିଁ ସାଜେ। ଏହାପରେ ହିରଣ୍ୟକ ସମସ୍ତ କପୋତଙ୍କୁ ଜାଲ କାଟି ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ। ଏହି କବିତା ଆମକୁ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ ଯେ ସଂଘବଦ୍ଧ ହୋଇ କାମ କଲେ ବଡ଼ ବଡ଼ ବିପଦକୁ ଏଡ଼ାଇ ଦିଆଯାଇପାରେ ଏବଂ ଜଣେ ପ୍ରକୃତ ଦଳପତି ସର୍ବଦା ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ଅପେକ୍ଷା ସାଥୀମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳକୁ ପ୍ରାଥମିକତା ଦେଇଥାଏ।
ଏହା ସହିତ ଏହି ପାଠର ପଠନ ଭାଗରେ ‘ଭକ୍ତ ପ୍ରହ୍ଲାଦ’ଙ୍କ କାହାଣୀ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି। ଅସୁର ରାଜା ହିରଣ୍ୟକଶ୍ୟପୁର ଅତ୍ୟାଚାର ଏବଂ ତା’ର ଭଉଣୀ ହୋଲିକାର ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର ସତ୍ତ୍ୱେ ଭଗବାନ ନୃସିଂହ କିପରି ଧର୍ମପରାୟଣ ଭକ୍ତ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ, ତାହା ଏଥିରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଏହି କାହାଣୀରୁ ପିଲାମାନେ ଜାଣିପାରିବେ ଯେ ଭକ୍ତି ଓ ସତ୍ୟର ଶକ୍ତି ଆଗରେ ବାହୁବଳ ସର୍ବଦା ପରାଜିତ ହୋଇଥାଏ।