ଏହି ପାଠଟି ଏକ ଚିଠି ଆକାରରେ ଲେଖାଯାଇଛି। ଏଥିରେ ସମ୍ବିତ୍ ଦାଦା ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଆସାମ ରାଜ୍ୟର ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ନଦୀ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କାଜିରଙ୍ଗା ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ଭ୍ରମଣର ସୁନ୍ଦର ଅନୁଭୂତି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। କାଜିରଙ୍ଗା ବିଶେଷ ଭାବରେ ଏକଶିଙ୍ଗିଆ ଗଣ୍ଡା ବା ‘ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ରାଇନୋ’ ପାଇଁ ସାରା ପୃଥିବୀରେ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିଛି। ହାତୀ ପରେ ଗଣ୍ଡା ହିଁ ଭାରତବର୍ଷର ଦ୍ଵିତୀୟ ବଡ଼ ପଶୁ। ଏମାନଙ୍କ ଶରୀରର ଚମଡ଼ା ଖୁବ୍ ମୋଟା, ଯାହା ଦେଖିବାକୁ କବଚ ପରି ଲାଗେ। ପୌରାଣିକ କଥା ଅନୁସାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଗଣ୍ଡାମାନଙ୍କୁ କବଚ ପିନ୍ଧାଇ ଯୁଦ୍ଧ ଅଭ୍ୟାସ କରାଇଥିଲେ। ଗଣ୍ଡାର ଶିଙ୍ଗରେ ଔଷଧୀୟ ଗୁଣ ରହିଛି ବୋଲି ଲୋକଙ୍କର ବିଶ୍ୱାସ ଥିବାରୁ ଅତୀତରେ ଏମାନଙ୍କୁ ବହୁତ ଶିକାର କରାଯାଉଥିଲା, ଫଳରେ ଏମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା କମିଯାଇଛି। ଆଜି ଭାରତର ଅଧାରୁ ଅଧିକ ଗଣ୍ଡା ଏହି କାଜିରଙ୍ଗା ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନରେ ହିଁ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ରହୁଛନ୍ତି।
ଭ୍ରମଣର ପ୍ରଥମ ଦିନରେ ସମ୍ବିତ୍ ଦାଦା ବଡ଼ିଭୋରରୁ ହାତୀ ପିଠିରେ ବସି ଜଙ୍ଗଲ ବୁଲିଥିଲେ। ସେଠାରେ ଦଳଦଳ ବଣମଇଁଷି, ଛୁଆ ସହିତ ମାଆ ଗଣ୍ଡା, ଜଙ୍ଗଲୀ ବାରହା ଏବଂ ଚାରି ପ୍ରକାରର ହରିଣ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥିଲା। ସେହି ହରିଣମାନେ ହେଲେ ଭୁକୁଥିବା ହରିଣ, ବାରଶିଙ୍ଗିଆ ହରିଣ, ବାମନ ହରିଣ ଓ ସମ୍ବର। ଛୁଆ ସାଙ୍ଗରେ ଥିବାବେଳେ ମାଆ ଗଣ୍ଡା ହିଂସ୍ର ହୋଇ ଆକ୍ରମଣ କରିବାର ଭୟ ଥାଏ ବୋଲି ହାତୀର ମାହୁନ୍ତ ସେମାନଙ୍କୁ ସାବଧାନ କରାଇ ଦେଇଥିଲା। ପରଦିନ ଜିପ୍ରେ ବୁଲିବା ବେଳେ ଏକ ହ୍ରଦ ପାଖରେ ଶହ ଶହ ଗେଣ୍ଡାଳିଆ, ହଂସ, ବତକ ଓ ବଗ ଭଳି ପକ୍ଷୀ ଦେଖିବାକୁ ପାଇଥିଲେ। ଫେରିବା ବାଟରେ ହାତୀପଲର ମୁଖିଆ ଦନ୍ତାହାତୀ ସବୁ ଛୋଟ ଛୁଆ ଓ ଅନ୍ୟ ହାତୀଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ନିଜେ ସବୁଠୁ ପଛରେ ରହି ଯେପରି ନିରାପଦରେ ରାସ୍ତା ପାର କରାଉଥିଲା, ତାହା ଏକ ଚମତ୍କାର ଦୃଶ୍ୟ ଥିଲା। ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ରୟାଲ ବେଙ୍ଗଲ ଟାଇଗର୍ ମଧ୍ୟ ରହନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ କେବଳ ରାତିରେ ବାହାରୁଥିବାରୁ ସହଜରେ ଦେଖାଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ଏହି ଭ୍ରମଣରୁ ଲେଖକ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଶିକ୍ଷା ପାଇଛନ୍ତି ଯେ ଜଙ୍ଗଲରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାତିର ପଶୁପକ୍ଷୀ କିପରି ଶାନ୍ତି ଓ ଭାଇଚାରାରେ ମିଳିମିଶି ରହୁଛନ୍ତି। ପଶୁମାନଙ୍କ ପରି ଯଦି ଆମେ ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟ ମିଳିମିଶି ଏକାଠି ଶାନ୍ତିରେ ରହନ୍ତେ, ତେବେ ଆମ ପୃଥିବୀ ସ୍ୱର୍ଗ ପରି ସୁନ୍ଦର ହୋଇଯାନ୍ତା। ଏହା ସହିତ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଟି ଆମକୁ ଓଡ଼ିଶାର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ ଯଥା— ଶିମିଳିପାଳ, ଭିତରକନିକା, ଚିଲିକା, ଟିକରପଡ଼ା ଓ ନନ୍ଦନକାନନ ଭଳି ପ୍ରମୁଖ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ତଥା ଅଭୟାରଣ୍ୟ ବିଷୟରେ ପରିଚିତ କରାଇ ପ୍ରକୃତି ଓ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥାଏ।