ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅଜନ୍ତା ଓ ଏଲୋରା ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ଭାରତର ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜ୍ୟର ଛତ୍ରପତି ସମ୍ଭାଜୀନଗର ନିକଟରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଛତ୍ରପତି ସମ୍ଭାଜୀନଗରଠାରୁ ଅଜନ୍ତା ପ୍ରାୟ ଶହେ କିଲୋମିଟର ଏବଂ ଏଲୋରା ପ୍ରାୟ ଚାଳିଶ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଅଜନ୍ତାରେ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଗୋଟିଏ ଧାଡ଼ିରେ ଅଣତିରିଶିଟି ଗୁମ୍ଫା ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ରହିଛି।
ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକର ମୁହଁ ପୂର୍ବଦିଗକୁ ହୋଇଥିବାରୁ ସକାଳର ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ସିଧାସଳଖ ତାହା ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ।
ଅଜନ୍ତାର ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ପଥରଖୋଦିତ ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାୟ ଦୁଇହଜାର ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ପୁରୁଣା ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
ଅଜନ୍ତା ଗୁମ୍ଫାର କାନ୍ଥମାନଙ୍କରେ ଗୌତମ ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ଜୀବନୀ ତଥା ଉପଦେଶ ସମ୍ପର୍କିତ ଅନେକ ଜୀବନ୍ତ ଚିତ୍ର ରହିଛି।
ଗଛର ପତ୍ର, ଚେରମୂଳି ଓ ଫୁଲରୁ ପ୍ରାକୃତିକ ଉପାୟରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିବାରୁ ଅଜନ୍ତାର ଚିତ୍ରର ରଙ୍ଗ ଆଜିଯାଏ ଫିକା ପଡ଼ିନାହିଁ।
ଅଜନ୍ତାର ବିଶାଳ ଗୁମ୍ଫା ଏବଂ ସେଥିରେ ଥିବା ସୁନ୍ଦର ମୂର୍ତ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ପାହାଡ଼ର ପଥରକୁ କାଟି ତିଆରି କରାଯାଇଛି।
ଏଲୋରାରେ ଥିବା ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକୁ କାଟି ପ୍ରାୟ ତିରିଶଟି ସୁନ୍ଦର ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିର ଓ ପ୍ରାସାଦ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଛି।
ଏଲୋରାର ଗୁମ୍ଫା ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକରେ ବୌଦ୍ଧଧର୍ମ ସହିତ ହିନ୍ଦୁ ଏବଂ ଜୈନ ଧର୍ମର ସୁନ୍ଦର କଳାକୃତି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
ଏଲୋରାର ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ କୈଳାସ ମନ୍ଦିରଟି ଗୋଟିଏ ବିଶାଳ ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ର ଉପର ପାଖରୁ କଟାଯାଇ ତିଆରି କରାଯାଇଛି।
ପ୍ରାଚୀନ ଐତିହାସିକ କଳାକୃତିଗୁଡ଼ିକ ଆମ ଦେଶର ଗୌରବ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହାର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରଖିବା ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।
ଓଡ଼ିଶାର କେନ୍ଦୁଝର ଜିଲ୍ଲାରେ ଥିବା ସୀତାବିଞ୍ଜିଠାରେ ଚତୁର୍ଥ ବା ପଞ୍ଚମ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ‘ରାବଣଛାୟା’ ପ୍ରସ୍ତର ଚିତ୍ରକଳା ରହିଛି।
ସୀତାବିଞ୍ଜି ପାହାଡ଼ର ଏନ୍ତୁଡ଼ିଶାଳ ଗୁମ୍ଫାରେ ମାତା ସୀତା ଲବ ଓ କୁଶଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିବାର ଜନଶ୍ରୁତି ଶୁଣାଯାଏ।
ଦେବଗଡ଼ ଜିଲ୍ଲାର ସପ୍ତକୁଣ୍ଡ ପାହାଡ଼ରୁ ବାହାରିଥିବା ମନୋରମ ପ୍ରଧାନପାଟ ଜଳପ୍ରପାତ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବଣଭୋଜି ସ୍ଥଳ ଅଟେ।