ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ପୃଥିବୀର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନକୁ ଚିହ୍ନଟ କରିବାର ଉପାୟ ସମ୍ପର୍କରେ ସରଳ ଭାବରେ ବୁଝାଯାଇଛି। କୌଣସି ସ୍ଥାନର ରାସ୍ତାଘାଟ ଓ ଅବସ୍ଥିତି ଜାଣିବା ପାଇଁ ଆମେ ରେଖାଚିତ୍ର ବା ସ୍କେଚ୍ ଏବଂ ମାନଚିତ୍ରର ବ୍ୟବହାର କରିଥାଉ। ଅନେକଗୁଡ଼ିଏ ମାନଚିତ୍ର ଥିବା ବହିକୁ ଭୂଚିତ୍ରାବଳୀ ବା ଆଟଲାସ୍ କୁହାଯାଏ। ମାନଚିତ୍ର ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନି ପ୍ରକାରର, ଯଥା- ପ୍ରାକୃତିକ ବା ଭୌତିକ, ରାଜନୈତିକ ଏବଂ ତଥ୍ୟଭିତ୍ତିକ ମାନଚିତ୍ର। ପ୍ରତ୍ୟେକ ମାନଚିତ୍ରରେ ଦୂରତା, ଦିଗ ଏବଂ ସଙ୍କେତ ନାମକ ତିନୋଟି ପ୍ରମୁଖ ଉପାଦାନ ଥାଏ। ମାନଚିତ୍ରରେ ବଡ଼ ଦୂରତାକୁ ଛୋଟ କରି ଦେଖାଇବା ପାଇଁ ମାନ ବା ସ୍କେଲ୍ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନକୁ ବୁଝାଇବା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରଙ୍ଗ ଓ ପ୍ରତୀକ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।
ଆମ ପୃଥିବୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୋଲାକାର ନୁହେଁ; ଏହା ଉତ୍ତର ଓ ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁରେ ସାମାନ୍ୟ ଚେପ୍ଟା ଏବଂ ମଝିରେ ସାମାନ୍ୟ ସ୍ଫୀତ। ତେଣୁ ପୃଥିବୀର ପ୍ରକୃତ ରୂପ ବୁଝିବା ପାଇଁ ଗ୍ଲୋବ୍ ସବୁଠାରୁ ଉପଯୁକ୍ତ। ଭୂପୃଷ୍ଠରେ ଯେକୌଣସି ସ୍ଥାନର ଠିକ୍ ଅବସ୍ଥିତି ଜାଣିବା ପାଇଁ ଅକ୍ଷାଂଶ ଓ ଦ୍ରାଘିମା ନାମକ କାଳ୍ପନିକ ରେଖାଗୁଡ଼ିକ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ପୃଥିବୀର ମଝିରେ ପୂର୍ବରୁ ପଶ୍ଚିମକୁ ଯାଇଥିବା ପ୍ରଧାନ ବୃତ୍ତଟି ହେଉଛି ବିଷୁବ ରେଖା (୦°)। ଏହା ସହିତ ସମାନ୍ତରାଳ ଭାବେ ଥିବା ରେଖାଗୁଡ଼ିକୁ ଅକ୍ଷାଂଶ କୁହାଯାଏ। ସେହିପରି ଉତ୍ତର ମେରୁରୁ ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁକୁ ସଂଯୋଗ କରୁଥିବା ଅର୍ଦ୍ଧବୃତ୍ତଗୁଡ଼ିକୁ ଦ୍ରାଘିମା ବା ମଧ୍ୟାହ୍ନ ରେଖା କୁହାଯାଏ। ଲଣ୍ଡନ ନିକଟସ୍ଥ ଗ୍ରୀନ୍ୱିଚ୍ ଦେଇ ଯାଇଥିବା ରେଖାକୁ ମୂଳ ଦ୍ରାଘିମା (୦°) ଧରାଯାଏ। ଅକ୍ଷାଂଶ ଓ ଦ୍ରାଘିମା ପରସ୍ପରକୁ ଛେଦ କରି ଏକ ଜାଲକ ବା ଗ୍ରୀଡ୍ ତିଆରି କରନ୍ତି, ଯାହାକୁ ଯୋଡ଼ିସ୍ଥାନାଙ୍କ କୁହାଯାଏ।
ପୃଥିବୀ ନିଜ ଅକ୍ଷ ଚାରିପଟେ ପଶ୍ଚିମରୁ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଘୂରୁଥିବାରୁ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ହୁଏ। ପୃଥିବୀ ୨୪ ଘଣ୍ଟାରେ ୩୬୦° ଘୂରିଥାଏ, ତେଣୁ ପ୍ରତି ୧୫° ଦ୍ରାଘିମା ପାଇଁ ସମୟରେ ୧ ଘଣ୍ଟା (ବା ୧° ପାଇଁ ୪ ମିନିଟ୍)ର ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦେଖାଦିଏ। ଏହି ଆଧାରରେ ଭୂପୃଷ୍ଠକୁ ୨୪ଟି ସମୟ ମଣ୍ଡଳରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି। ମୂଳ ଦ୍ରାଘିମାରୁ ପୂର୍ବ ଦିଗର ସମୟ ଆଗୁଆ ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର ସମୟ ପଛୁଆ ଥାଏ। ଗୋଟିଏ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନୀୟ ସମୟର ଅସୁବିଧା ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରମାଣ ସମୟ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥାଏ। ଭାରତର ପ୍ରମାଣ ସମୟ ଗ୍ରୀନ୍ୱିଚ୍ ସମୟଠାରୁ ୫ ଘଣ୍ଟା ୩୦ ମିନିଟ୍ ଆଗୁଆ। ସେହିପରି ୧୮୦° ଦ୍ରାଘିମାକୁ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ତାରିଖ ରେଖା କୁହାଯାଏ, ଯାହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରର ତାରିଖ ଗୋଟିଏ ଦିନ ବଦଳିଯାଏ।