ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବା, ସମାଜକୁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସଂଗଠିତ କରିବା ଏବଂ ତାହାକୁ ପାଳନ କରାଇବାର ସମଗ୍ର ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଶାସନ କୁହାଯାଏ ।
ସମାଜ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ନିୟମ ତିଆରି କରିବା ଏବଂ ତାହାକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରାଇବା ପାଇଁ ଗଠିତ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ସରକାର କୁହାଯାଏ ।
ଆଧୁନିକ ସରକାରଙ୍କର ତିନୋଟି ପ୍ରମୁଖ ଅଙ୍ଗ ହେଉଛି ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା, କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା ଏବଂ ନ୍ୟାୟପାଳିକା ।
ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା ଆଇନ ପ୍ରଣୟନ କରେ, କାର୍ଯ୍ୟପାଳିକା ତାହାକୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରେ ଏବଂ ନ୍ୟାୟପାଳିକା ଆଇନର ତର୍ଜମା ତଥା ସୁରକ୍ଷା କରିଥାଏ ।
ସରକାରଙ୍କ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ କ୍ଷମତା ବିଭାଜନ ରହିବା ଦ୍ଵାରା ସେମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପାରସ୍ପରିକ ତଦାରଖ ଓ ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା ହୋଇଥାଏ ।
ଭାରତରେ ସରକାର ତିନୋଟି ସ୍ତରରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ଯଥା କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର, ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ସରକାର ।
ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ଆଦର୍ଶବାକ୍ୟ ହେଉଛି ‘ସତ୍ୟମେବ ଜୟତେ’ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ଆଦର୍ଶବାକ୍ୟ ହେଉଛି ‘ଯତୋ ଧର୍ମସ୍ତତୋ ଜୟଃ’ ।
ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ଭାରତୀୟ ସଂସଦ ଲୋକସଭା ଓ ରାଜ୍ୟସଭା ନାମକ ଦୁଇଟି ସଦନକୁ ନେଇ ଗଠିତ ।
ଓଡ଼ିଶାର ବ୍ୟବସ୍ଥାପିକା ହେଉଛି ଏକ ସଦନୀୟ ଏବଂ ଏହା ବିଧାନସଭା ନାମରେ ନାମିତ ।
ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଓ ରାଜ୍ୟପାଳ ହେଉଛନ୍ତି ନାମମାତ୍ର ମୁଖ୍ୟ, ମାତ୍ର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରକୃତ କାର୍ଯ୍ୟନିର୍ବାହୀ ଭାବରେ ଶାସନ ପରିଚାଳନା କରନ୍ତି ।
ଭାରତର ଏକାଦଶ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଡକ୍ଟର ଏ.ପି.ଜେ. ଅବଦୁଲ କଲାମ ଦେଶର ମହାକାଶ ଓ କ୍ଷେପଣାସ୍ତ୍ର ବିକାଶ ପାଇଁ ‘ମିସାଇଲ ମ୍ୟାନ୍’ ଭାବେ ପରିଚିତ ।
ଗଣତନ୍ତ୍ର ଶବ୍ଦଟି ଦୁଇଟି ଗ୍ରୀକ୍ ଶବ୍ଦ ‘ଡେମୋସ୍’ ଏବଂ ‘କ୍ରାଟୋସ୍’ରୁ ଆସିଛି, ଯାହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଲୋକମାନଙ୍କର ଶାସନ ।
ଭାରତ ଏକ ପ୍ରତିନିଧିମୂଳକ ଗଣତନ୍ତ୍ର, ଯେଉଁଠାରେ ନାଗରିକମାନେ ନିର୍ବାଚନ ମାଧ୍ୟମରେ ନିଜର ବିଧାୟକ ଓ ସାଂସଦମାନଙ୍କୁ ବାଛିଥାନ୍ତି ।
ଭାରତର ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାଗରିକଙ୍କ ବୟସ ୧୮ ବର୍ଷ ବା ତା’ଠାରୁ ଅଧିକ ହେଲେ ସେମାନଙ୍କୁ ମତଦାନ କରିବାର ଅଧିକାର ମିଳିଥାଏ ।
ତୃଣମୂଳ ସ୍ତରର ଗଣତନ୍ତ୍ର ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କୁ ନିଜ ଅଞ୍ଚଳର ନିଷ୍ପତ୍ତି ଗ୍ରହଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସିଧାସଳଖ ଭାଗ ନେବା ପାଇଁ ସୁଯୋଗ ଦେଇଥାଏ ।