ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ସିଧାସଳଖ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ବା ଭାଗିଦାରୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳ ଭଳି ସହରାଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ସୁବିଧା ଅସୁବିଧା ବୁଝିବା ପାଇଁ ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ୱାୟତ୍ତ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। କେନ୍ଦ୍ର ଓ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ତଳେ ଏହି ସ୍ଥାନୀୟ ସରକାର ରହି ଶାସନର ବିକେନ୍ଦ୍ରୀକରଣ କରିଥାନ୍ତି। ଏହାଦ୍ୱାରା ସହରବାସୀ ନିଜ ଅଞ୍ଚଳର ଦୈନନ୍ଦିନ ପରିଚାଳନା ଏବଂ ଉନ୍ନୟନମୂଳକ କାର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ସିଧାସଳଖ ନିଜର ମତାମତ ଦେଇପାରନ୍ତି।
ଜନସଂଖ୍ୟାର ଆକାର ଅନୁସାରେ ସହରାଞ୍ଚଳ ସ୍ଥାନୀୟ ଶାସନକୁ ତିନୋଟି ଶ୍ରେଣୀରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି। କମ୍ ଜନସଂଖ୍ୟା ବିଶିଷ୍ଟ ଛୋଟ ସହରଗୁଡ଼ିକରେ ବିଜ୍ଞାପିତ ଅଞ୍ଚଳ ପରିଷଦ ବା ନଗର ପଞ୍ଚାୟତ ଥାଏ। ଏକ ଲକ୍ଷରୁ ଦଶ ଲକ୍ଷ ଜନସଂଖ୍ୟା ଥିବା ସହରରେ ପୌର ପରିଷଦ ବା ପୌରପାଳିକା ଏବଂ ଦଶ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ଜନସଂଖ୍ୟା ଥିବା ବଡ଼ ନଗରଗୁଡ଼ିକରେ ମହାନଗର ନିଗମ ଗଠନ କରାଯାଏ। ଆମ ଓଡ଼ିଶାରେ କଟକ, ଭୁବନେଶ୍ୱର, ବ୍ରହ୍ମପୁର, ସମ୍ବଲପୁର ଓ ରାଉରକେଲା ଭଳି ପାଞ୍ଚଟି ମହାନଗର ନିଗମ ରହିଛି। ଏହା ବ୍ୟତୀତ ରାଜ୍ୟରେ ୪୮ଟି ପୌର ପରିଷଦ ଏବଂ ୬୨ଟି ବିଜ୍ଞାପିତ ଅଞ୍ଚଳ ପରିଷଦ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଅଛି। ଭାରତର ସର୍ବପୁରାତନ ପୌର ସଂସ୍ଥା ହେଉଛି ମାଡ୍ରାସ କର୍ପୋରେସନ, ଯାହା ୧୬୮୮ ମସିହାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା।
ସହରର ଉତ୍ତମ ପରିଚାଳନା ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସହରକୁ କେତେକ ଛୋଟ ଛୋଟ ‘ୱାର୍ଡ଼’ରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଏ। ଏଠାରେ ଗଠିତ ୱାର୍ଡ଼ କମିଟିଗୁଡ଼ିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଶିବିର ଆୟୋଜନ, ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଅଭିଯାନ, ପାଇପ୍ ଲିକ୍ ଓ ଡ୍ରେନ୍ ଜାମ୍ ଭଳି ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି। ସହରାଞ୍ଚଳ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ପାନୀୟ ଜଳ ଯୋଗାଣ, ରାସ୍ତା ନିର୍ମାଣ, ଆଲୋକ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଆବର୍ଜନା ପରିଚାଳନା ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ଟିକସ ଆଦାୟ ଭଳି ନାନାବିଧ ଦାୟିତ୍ୱ ତୁଲାଇଥାନ୍ତି।
ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ସଫଳ ହେବା ପାଇଁ ନାଗରିକମାନଙ୍କର ସଚେତନତା ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟବୋଧ ନିତାନ୍ତ ଜରୁରୀ। ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁକୁ ପୃଥକ କରିବା, ପାଣିର ଅପଚୟ ରୋକିବା ଏବଂ ନିର୍ବାଚିତ ପ୍ରତିନିଧିଙ୍କ ସହ ମିଶି କାମ କରିବା ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଇନ୍ଦୋର ସହରର ନାଗରିକମାନଙ୍କ ନିଷ୍ଠାପର ସହଯୋଗ ଯୋଗୁଁ ତାହା ଭାରତର ସବୁଠାରୁ ସ୍ୱଚ୍ଛ ସହର ଭାବେ ଗୌରବ ଅର୍ଜନ କରିଛି। ଗାଁ ହେଉ ବା ସହର, ସମସ୍ତଙ୍କ ମିଳିତ ସହଭାଗିତା ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାଗରିକଙ୍କ ସ୍ୱର ହିଁ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ପ୍ରକୃତ ଶକ୍ତି ଅଟେ।