ମୁଦ୍ରା ମୂଲ୍ୟ ବା ଟଙ୍କା ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ଯେକୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ କୁହାଯାଏ ।
ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ପ୍ରାଥମିକ, ଦ୍ଵିତୀୟକ ଏବଂ ତୃତୀୟକ ଭଳି ତିନୋଟି କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି ।
ଦ୍ରବ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ପ୍ରକୃତି ଉପରେ ସିଧାସଳଖ ନିର୍ଭର କରୁଥିବା କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରାଥମିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ କୁହାଯାଏ ।
କୃଷି, ମାଛ ଧରିବା, ପଶୁପାଳନ, ଜଙ୍ଗଲରୁ କାଠ ସଂଗ୍ରହ ଏବଂ ଖଣି ଖନନ ହେଉଛି ପ୍ରାଥମିକ କ୍ଷେତ୍ରର ପ୍ରମୁଖ ଉଦାହରଣ ।
ପ୍ରାଥମିକ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ମିଳୁଥିବା କଞ୍ଚାମାଲକୁ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ କରି ନୂତନ ଦ୍ରବ୍ୟ ତିଆରି କରିବାକୁ ଦ୍ଵିତୀୟକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ କୁହାଯାଏ ।
କପାରୁ ଲୁଗା, ଆଖୁରୁ ଚିନି, କାଠରୁ କାଗଜ ଏବଂ ଲୁହାପଥରରୁ ଯନ୍ତ୍ରପାତି ତିଆରି କରିବା ଦ୍ଵିତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ରର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ଅଟେ ।
ପ୍ରାଥମିକ ଓ ଦ୍ଵିତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆବଶ୍ୟକ ସହାୟତା ଯୋଗାଉଥିବା କାର୍ଯ୍ୟକଳାପକୁ ତୃତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ର ବା ସେବା କ୍ଷେତ୍ର କୁହାଯାଏ ।
ପରିବହନ, ବ୍ୟାଙ୍କିଙ୍ଗ୍, ଡାକ୍ତରୀ ସେବା, ଶିକ୍ଷାଦାନ ଏବଂ ଯୋଗାଯୋଗ ବ୍ୟବସ୍ଥା ହେଉଛି ତୃତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ରର ମୁଖ୍ୟ ଉଦାହରଣ ।
ଅର୍ଥନୈତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ସୁପରିଚାଳନା ପାଇଁ ପ୍ରାଥମିକ, ଦ୍ଵିତୀୟକ ଏବଂ ତୃତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ର ପରସ୍ପର ଉପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ଭରଶୀଳ ।
ମଧ୍ୟସ୍ଥି ବା ଦଲାଲମାନଙ୍କ ଶୋଷଣରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ ଚାଷୀମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ସମବାୟ ସମିତି ଗଠନ କରିଥିଲେ ।
ସର୍ଦ୍ଦାର ପଟେଲଙ୍କ ପରାମର୍ଶ କ୍ରମେ ୧୯୪୬ ମସିହାରେ ଗୁଜରାଟର ଆନନ୍ଦଠାରେ ‘ଅମୂଲ’ ନାମକ ଦୁଗ୍ଧ ସମବାୟ ସଂସ୍ଥା ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହୋଇଥିଲା ।
ତ୍ରିଭୁବନ ଦାସ ପଟେଲ ଏବଂ ଡକ୍ଟର ଭର୍ଗିସ କୁରିଆନଙ୍କ ନେତୃତ୍ଵରେ ଅମୂଲ ଚାଷୀମାନଙ୍କୁ ଆର୍ଥିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ସ୍ଵାବଲମ୍ବୀ କରିପାରିଥିଲା ।
କ୍ଷୀରକୁ ନଷ୍ଟ ନହେବା ପାଇଁ ପାଶ୍ଚୁରାଇଜେସନ ପଦ୍ଧତିରେ ସଂରକ୍ଷିତ ରଖାଯାଏ ଏବଂ କାରଖାନାରେ ବିଭିନ୍ନ ଦୁଗ୍ଧଜାତ ଦ୍ରବ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଏ ।
ଓଡ଼ିଶାରେ ‘ଓମଫେଡ୍’ ଏବଂ କର୍ଣ୍ଣାଟକରେ ‘ନନ୍ଦିନୀ’ ଭଳି ଅନେକ ସଫଳ ଦୁଗ୍ଧ ସମବାୟ ସଂଗଠନ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି ।
ଏକ ଟନ୍ କାଗଜର ପୁନଃଚକ୍ରଣ କଲେ ୧୭ଟି ଗଛ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିବା ସହିତ ୭୦ ପ୍ରତିଶତ କମ୍ ଶକ୍ତି ଓ ଜଳ ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ ।