ଆମ ଚାରିପାଖରେ ଲୋକମାନେ ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ କରିବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି । ମୁଦ୍ରା ବା ଟଙ୍କା ରୋଜଗାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କରାଯାଉଥିବା କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଅର୍ଥନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ କୁହାଯାଏ । ଏହି କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନୋଟି କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି, ଯଥା– ପ୍ରାଥମିକ, ଦ୍ଵିତୀୟକ ଏବଂ ତୃତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ର । ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରକୃତିରୁ ସିଧାସଳଖ କଞ୍ଚାମାଲ ମିଳିଥାଏ, ତାହାକୁ ପ୍ରାଥମିକ କ୍ଷେତ୍ରର କାର୍ଯ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ଚାଷବାସ, ମାଛ ଧରିବା, ପଶୁପାଳନ, ଜଙ୍ଗଲରୁ କାଠ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଏବଂ ଖଣିରୁ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ବାହାର କରିବା ଏହାର ପ୍ରମୁଖ ଉଦାହରଣ ।
ପ୍ରାଥମିକ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ମିଳୁଥିବା କଞ୍ଚାମାଲକୁ ବ୍ୟବହାର କରି କାରଖାନା କିମ୍ବା ଶିଳ୍ପ ମାଧ୍ୟମରେ ନୂତନ ଜିନିଷ ତିଆରି କରିବା ହେଉଛି ଦ୍ଵିତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ରର କାର୍ଯ୍ୟ । ଯେପରିକି ଗହମରୁ ଅଟା, କପାରୁ ଲୁଗା, ଆଖୁରୁ ଚିନି, କାଠରୁ କାଗଜ ଏବଂ ଲୁହାରୁ ଗାଡ଼ିମଟର ତିଆରି କରିବା । ତୃତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ‘ସେବା କ୍ଷେତ୍ର’ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ସିଧାସଳଖ କୌଣସି ନୂଆ ଦ୍ରବ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ କରେ ନାହିଁ, ବରଂ ପ୍ରାଥମିକ ଓ ଦ୍ଵିତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ସହାୟତା ଯୋଗାଇଦିଏ । ଗାଡ଼ି ଚଳାଇ ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀ ପରିବହନ କରିବା, ବ୍ୟାଙ୍କିଙ୍ଗ୍, ଡାକ୍ତରଖାନାରେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବା, ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଶିକ୍ଷାଦାନ, ବଜାରରେ ସାମଗ୍ରୀ ବିକ୍ରୟ ଏବଂ ଟେଲିଫୋନ୍ ବା ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ଯୋଗାଯୋଗ ସେବା ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ଅଧୀନରେ ଆସିଥାଏ ।
ଏହି ତିନୋଟି କ୍ଷେତ୍ର ପରସ୍ପର ଉପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ । ଗୋଟିଏ କ୍ଷେତ୍ର ବିନା ଅନ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରଗୁଡ଼ିକର କାର୍ଯ୍ୟ ଆଗେଇ ପାରିବ ନାହିଁ । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଚାଷୀ ଗାଈଠାରୁ କ୍ଷୀର ଦୁହିଁବା ହେଉଛି ପ୍ରାଥମିକ କାର୍ଯ୍ୟ । ସେହି କ୍ଷୀରକୁ କାରଖାନାରେ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ କରି ଲହୁଣୀ, ଘିଅ କିମ୍ବା କ୍ଷୀର ପାଉଡର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଦ୍ଵିତୀୟକ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଟେ । ଶେଷରେ ସେହି ସାମଗ୍ରୀକୁ ଗାଡ଼ି ଦ୍ଵାରା ପରିବହନ କରି ଦୋକାନ ମାଧ୍ୟମରେ ଲୋକଙ୍କୁ ବିକ୍ରି କରିବା ହେଉଛି ତୃତୀୟକ କାର୍ଯ୍ୟ । ଗୁଜରାଟର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ‘ଅମୂଲ’ ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାର ‘ଓମଫେଡ୍’ ଭଳି ଦୁଗ୍ଧ ସମବାୟ ସଂସ୍ଥା ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି ତିନୋଟି କ୍ଷେତ୍ରର ସୁନ୍ଦର ସମନ୍ୱୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ସମବାୟ ସମିତି ଗଠନ ଦ୍ଵାରା ଚାଷୀମାନେ ମଧ୍ୟସ୍ଥି ବା ଦଲାଲଙ୍କ ଶୋଷଣରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ନିଜର ଆର୍ଥିକ ଉନ୍ନତି କରିପାରିଛନ୍ତି ।
ସେହିଭଳି ଆମେ ପଢ଼ୁଥିବା ବହି ମଧ୍ୟ ଏହି ତିନୋଟି କ୍ଷେତ୍ରର ମିଳିତ ପ୍ରଚେଷ୍ଟାର ଫଳ । ଜଙ୍ଗଲରୁ କାଠ ସଂଗ୍ରହ କରିବା (ପ୍ରାଥମିକ କ୍ଷେତ୍ର), କାରଖାନାରେ କାଠରୁ କାଗଜ ତିଆରି ଓ ଛାପାଖାନାରେ ପୁସ୍ତକ ଛପା (ଦ୍ଵିତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ର), ଏବଂ ଗାଡ଼ି ଦ୍ଵାରା ବହିଗୁଡ଼ିକୁ ଦୋକାନକୁ ନେଇ ବିକ୍ରି କରିବା (ତୃତୀୟକ କ୍ଷେତ୍ର) ଦ୍ଵାରା ବହି ଆମ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିଥାଏ । ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରୁ ଆମେ ଏହା ମଧ୍ୟ ଜାଣିବାକୁ ପାଉ ଯେ ବ୍ୟବହୃତ କାଗଜକୁ ପୁନଃଚକ୍ରଣ କରିବା ଦ୍ଵାରା ଗଛ କାଟିବା କମିଥାଏ ଏବଂ ଜଳ ଓ ଶକ୍ତି ସଞ୍ଚୟ ହୋଇ ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିଥାଏ ।