ପୃଥିବୀପୃଷ୍ଠର ପ୍ରାୟ ତିନି ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଅଂଶ ଜଳରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ହୋଇଥିବାରୁ ମହାକାଶରୁ ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ନୀଳ ଦେଖାଯାଏ । ସେଥିପାଇଁ ପୃଥିବୀକୁ ସ୍ନେହରେ ‘ନୀଳ ଗ୍ରହ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ପୃଥିବୀର ବିଶାଳ ଜଳରାଶିକୁ ‘ମହାସାଗର’ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ଭୂଖଣ୍ଡକୁ ‘ମହାଦେଶ’ କୁହାଯାଏ । ପୃଥିବୀରେ ଥିବା ସମୁଦାୟ ଜଳର ଅଧିକାଂଶ ଭାଗ ସମୁଦ୍ରରେ ଥିବା ଲୁଣିଆ ଜଳ ଅଟେ, ଯାହା ସିଧାସଳଖ ବ୍ୟବହାର ଉପଯୋଗୀ ନୁହେଁ । ନଦୀ, ହ୍ରଦ, ଭୂତଳ ଜଳ ଓ ବରଫ ଆକାରରେ ଥିବା ମଧୁର ଜଳର ପରିମାଣ ବହୁତ କମ୍ । ଦକ୍ଷିଣ ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧ ତୁଳନାରେ ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ସ୍ଥଳଭାଗର ପରିମାଣ ଅଧିକ ଥାଏ । ଚାରିପାଖରୁ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଘେରି ରହିଥିବା ଛୋଟ ଭୂଭାଗକୁ ‘ଦ୍ୱୀପ’ କୁହାଯାଏ । ଗ୍ରୀନଲ୍ୟାଣ୍ଡ ହେଉଛି ପୃଥିବୀର ସର୍ବବୃହତ୍ ଦ୍ୱୀପ । ଭାରତର ଦୁଇଟି ପ୍ରମୁଖ ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜ ହେଲା ଆଣ୍ଡାମାନ ଓ ନିକୋବର ଏବଂ ଲାକ୍ଷାଦ୍ୱୀପ ।
ପୃଥିବୀରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ପାଞ୍ଚଟି ମହାସାଗର ରହିଛି । ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗର, ଆଟଲାଣ୍ଟିକ ମହାସାଗର, ଭାରତ ମହାସାଗର, ଦକ୍ଷିଣ ମହାସାଗର ଏବଂ ଆର୍କଟିକ୍ ମହାସାଗର । ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଏବଂ ଆର୍କଟିକ୍ ମହାସାଗର ସବୁଠାରୁ ଛୋଟ । ଆମ ଦେଶ ଭାରତର ପଶ୍ଚିମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଆରବ ସାଗର ଏବଂ ପୂର୍ବ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବଙ୍ଗୋପସାଗର ରହିଛି । ସେହିପରି ସାଧାରଣ ଗଣନା ଅନୁସାରେ ପୃଥିବୀରେ ସାତୋଟି ମହାଦେଶ ରହିଛି । ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା ଏସିଆ, ଆଫ୍ରିକା, ଉତ୍ତର ଆମେରିକା, ଦକ୍ଷିଣ ଆମେରିକା, ଆଣ୍ଟାର୍କଟିକା, ୟୁରୋପ ଏବଂ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ । ଏସିଆ ଓ ୟୁରୋପ ଗୋଟିଏ ବିଶାଳ ଭୂଖଣ୍ଡ ଗଠନ କରୁଥିବାରୁ ଏହାକୁ ମିଳିତ ଭାବରେ ‘ୟୁରେସିଆ’ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । ବରଫାବୃତ ଆଣ୍ଟାର୍କଟିକା ମହାଦେଶରେ ଭାରତର ବୈଜ୍ଞାନିକ ଗବେଷଣା କେନ୍ଦ୍ର ‘ଦକ୍ଷିଣ ଗଙ୍ଗୋତ୍ରୀ’ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଇଥିଲା ।
ମହାସାଗର ଆମ ଜଳବାୟୁକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ ଏବଂ ସ୍ଥଳଭାଗରେ ବର୍ଷା କରାଇବାରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରେ । ପୃଥିବୀର ଅଧାରୁ ଅଧିକ ଅମ୍ଳଜାନ ସାମୁଦ୍ରିକ ଉଦ୍ଭିଦ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବାରୁ ମହାସାଗରକୁ ‘ଗ୍ରହର ଫୁସଫୁସ୍’ କୁହାଯାଏ । ସମୁଦ୍ରରେ ବିବିଧ ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀ ବାସ କରନ୍ତି ଏବଂ ଏହା ମନୁଷ୍ୟ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ବାଣିଜ୍ୟର ପ୍ରଧାନ ମାଧ୍ୟମ ହୋଇଆସିଛି । ମାତ୍ର ବେଳେବେଳେ ସମୁଦ୍ରରେ ଉଠୁଥିବା ପ୍ରଳୟଙ୍କରୀ ବାତ୍ୟା କିମ୍ବା ଭୂମିକମ୍ପଜନିତ ବିରାଟ ତରଙ୍ଗ ‘ସୁନାମି’ ବ୍ୟାପକ କ୍ଷୟକ୍ଷତି ଘଟାଏ । ବର୍ତ୍ତମାନ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ଏବଂ ଅତ୍ୟଧିକ ମାଛ ଧରିବା କାରଣରୁ ସାମୁଦ୍ରିକ ପରିବେଶ ପ୍ରଦୂଷିତ ହେଉଛି । ଏହାର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଜୁନ୍ ୮ ତାରିଖକୁ ‘ବିଶ୍ୱ ମହାସାଗର ଦିବସ’ ଭାବେ ପାଳନ କରାଯାଏ ।