ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠରେ ଥିବା ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିରୂପଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ପର୍ବତ, ମାଳଭୂମି ଏବଂ ସମତଳ ଭୂମି ଭାବରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି ।
ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଥ ଭୂମିଠାରୁ ହଠାତ୍ ଉପରକୁ ଉଠିଥିବା ପ୍ରଶସ୍ତ ଆଧାର ଓ ଶଙ୍କୁ ଆକାର ବିଶିଷ୍ଟ ଉଚ୍ଚ ଭୂଭାଗକୁ ପର୍ବତ କୁହାଯାଏ ।
ଅଳ୍ପ ଉଚ୍ଚତା, କମ୍ ଢାଲୁ ଏବଂ ଗୋଲାକାର ଶୀର୍ଷ ବିଶିଷ୍ଟ ଭୂମିକୁ ପାହାଡ଼ କୁହାଯାଏ ।
ହିମାଳୟ ଏକ ତରୁଣ ଭଙ୍ଗିଳ ପର୍ବତ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ପ୍ରାଚୀନ ଆରାବଳୀ ପର୍ବତ କ୍ଷୟକାର୍ଯ୍ୟ ଯୋଗୁଁ ଗୋଲାକାର ରୂପ ଧାରଣ କରିଛି ।
୮,୮୪୯ ମିଟର ଉଚ୍ଚତା ବିଶିଷ୍ଟ ବିଶ୍ଵର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗିରିଶୃଙ୍ଗ ଏଭରେଷ୍ଟ ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାଳାରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶୃଙ୍ଗ ଆନାମୁଡ଼ି ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଦେଓମାଳି ହେଉଛି ଓଡ଼ିଶାର ଉଚ୍ଚତମ ଗିରିଶୃଙ୍ଗ ।
ପାର୍ବତ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳର ଢାଲୁ ଜମିକୁ କାଟି କରାଯାଉଥିବା ଚାଷ ପ୍ରଣାଳୀକୁ ସୋପାନ କୃଷି କୁହାଯାଏ ।
୧୯୮୪ ମସିହାରେ ବଚେନ୍ଦ୍ରୀ ପାଲ୍ ଏଭରେଷ୍ଟ ଆରୋହଣ କରି ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ହେବାର ଗୌରବ ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ ।
ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଥ ଭୂମିଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ଉପରିଭାଗ ସମତଳ ଟେବୁଲ୍ ପରି ହୋଇଥିବାରୁ ମାଳଭୂମିକୁ ଟେବୁଲ୍ ଲ୍ୟାଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ ।
ଅତ୍ୟଧିକ ଉଚ୍ଚତା ଯୋଗୁଁ ବିଶ୍ଵର ସର୍ବବୃହତ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତିବ୍ବତୀୟ ମାଳଭୂମିକୁ ବିଶ୍ୱର ଛାତ କୁହାଯାଏ ।
ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ଖଣିଜ ସମ୍ପଦ ଗଚ୍ଛିତ ଥିବାରୁ ମାଳଭୂମି ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକୁ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥର ଭଣ୍ଡାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ସମୁଦ୍ର ପତ୍ତନଠାରୁ ୩୦୦ ମିଟର ବା ତା’ଠାରୁ କମ୍ ଉଚ୍ଚତାରେ ଥିବା ବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଚେପ୍ଟା ଭୂଭାଗକୁ ସମତଳ ଭୂମି କୁହାଯାଏ ।
ପର୍ବତରୁ ବୋହି ଆସୁଥିବା ନଦୀଗୁଡ଼ିକର ଉର୍ବର ପଟୁମାଟି ଜମା ହୋଇ କୃଷି ଉପଯୋଗୀ ପ୍ଳାବନ ଭୂମି ଗଠନ କରେ ।
ଭାରତର ବିଶାଳ ଗାଙ୍ଗେୟ ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ଦେଶର ମୋଟ ଜନସଂଖ୍ୟାର ଏକ-ତୃତୀୟାଂଶରୁ ଅଧିକ ଲୋକ ବସବାସ କରନ୍ତି ।
ଅତି କମ୍ ବୃଷ୍ଟିପାତ ହେଉଥିବା ବିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଶୁଷ୍କ ଭୂଭାଗକୁ ମରୁଭୂମି କୁହାଯାଏ, ଯେପରିକି ଭାରତର ଥର୍ ମରୁଭୂମି ।