ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶରେ ଗଢ଼ିଉଠିଥିବା ସିନ୍ଧୁ-ସରସ୍ୱତୀ ସଭ୍ୟତାକୁ ଭାରତର ପ୍ରଥମ ସହରୀକରଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
୧୯୨୦-୨୧ ମସିହାରେ ପ୍ରଥମେ ହରପ୍ପା ସହର ଆବିଷ୍କୃତ ହୋଇଥିବାରୁ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ସଭ୍ୟତାକୁ ହରପ୍ପା ସଭ୍ୟତା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।
ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ପ୍ରାୟ ୨୬୦୦ରୁ ୧୯୦୦ ମସିହା ମଧ୍ୟରେ ସିନ୍ଧୁ-ସରସ୍ୱତୀ ସଭ୍ୟତା ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା।
ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ ବର୍ତ୍ତମାନ ଭାରତରେ ଘଗର ଏବଂ ପାକିସ୍ତାନରେ ହାକ୍ରା ନାମରେ ଏକ ଋତୁକାଳୀନ ନଦୀ ଭାବରେ ପରିଚିତ।
ହରପ୍ପା ସଭ୍ୟତାର ନଗରଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଉପର ସହର ଏବଂ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ନିମ୍ନ ସହରରେ ବିଭକ୍ତ ଥିଲା।
ମହେଞ୍ଜୋଦାରୋଠାରେ ମିଳିଥିବା ମହାସ୍ନାନାଗାରର ଚଟାଣକୁ ଜଳ ନିରୋଧକ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରାକୃତିକ ବିଟୁମେନ୍ ବା ଆଲକାତରାର ପ୍ରଲେପ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ହରପ୍ପା ସହରଗୁଡ଼ିକରେ ଘରର ବର୍ଜ୍ୟଜଳ ନିଷ୍କାସନ ପାଇଁ ରାସ୍ତା ତଳେ ଢଙ୍କା ହୋଇଥିବା ଉନ୍ନତ ନାଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥିଲା।
ଗୁଜରାଟର ଧୋଲାଭିରାରେ ପଥର କାଟି ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିବା ପ୍ରାୟ ୭୩ ମିଟର ଲମ୍ବର ବିଶାଳ ଜଳଭଣ୍ଡାର ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
ହରପ୍ପାବାସୀ ଗହମ, ବାର୍ଲି ଓ ଡାଲି ଜାତୀୟ ଶସ୍ୟ ଚାଷ କରିବା ସହିତ ୟୁରେସିଆରେ ପ୍ରଥମେ କପା ଚାଷ କରିଥିଲେ।
ହରିୟାଣାର ବନାୱାଲିଠାରୁ ମାଟି ତିଆରି ଏକ ଛୋଟ ହଳର ମଡେଲ ମିଳିଥିବାରୁ ସେମାନେ କୃଷିରେ ହଳ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ।
ହରପ୍ପା କାରିଗରମାନେ ନରମ ତମ୍ବା ସହିତ ଟିଣ ମିଶାଇ କଠିନ ବ୍ରୋଞ୍ଜ ବା କଂସା ତିଆରି କରିବାର କଳା ଜାଣିଥିଲେ।
ଗୁଜରାଟର ଲୋଥାଲଠାରେ ସାମୁଦ୍ରିକ ବାଣିଜ୍ୟ ପାଇଁ ଇଟାରେ ନିର୍ମିତ ଏକ ବିଶାଳ ପୋତାଶ୍ରୟ ବା ଡକୟାର୍ଡ଼ ଆବିଷ୍କୃତ ହୋଇଛି।
ହରପ୍ପାବାସୀ ବାଣିଜ୍ୟ କାରବାର ପାଇଁ ଷ୍ଟିଏଟାଇଟ୍ ପଥରର ମୋହର ଏବଂ ରପ୍ତାନି ପାଇଁ ଲାଲ ରଙ୍ଗର କାର୍ନେଲିଆନ୍ ମାଳି ତିଆରି କରୁଥିଲେ।
ମହେଞ୍ଜୋଦାରୋରୁ ମିଳିଥିବା କଂସା ନିର୍ମିତ ନୃତ୍ୟରତ ବାଳିକା ଏବଂ ଲୋଥାଲର ଶୋଷିଲା କାଉ ଚିତ୍ରିତ ମାଟିପାତ୍ର ସେମାନଙ୍କ ଉଚ୍ଚ କଳାକୃତିର ନିଦର୍ଶନ।
ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ପ୍ରାୟ ୧୯୦୦ ବେଳକୁ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ ଶୁଖିଯିବା ଯୋଗୁଁ ଏହି ସହରୀ ସଭ୍ୟତାର ପତନ ଘଟିଥିଲା।