ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିର ମୁଖ୍ୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ହେଉଛି ‘ବିବିଧତା ମଧ୍ୟରେ ଏକତା’ ବା ‘ଅନେକରେ ଏକ’ର ମହାନ ଭାବନା ।
ଭାରତୀୟ ନୃତତ୍ତ୍ୱ ସର୍ବେକ୍ଷଣ ସଂସ୍ଥାର ସର୍ଭେ ଅନୁସାରେ ଦେଶର ୪,୬୩୫ ଟି ଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟରେ ୩୨୫ ଟି ଭାଷା ପ୍ରଚଳିତ ।
ଐତିହାସିକ ଭିନ୍ସେଣ୍ଟ ସ୍ମିଥ୍ ଭାରତର ବିସ୍ମୟଜନକ ବିବିଧତା ସତ୍ତ୍ୱେ ଏହାର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଏକତାକୁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ ।
ଚାଉଳ, ଗହମ, ବାଜରା, ଜୁଆର, ମାଣ୍ଡିଆ ଏବଂ ଡାଲି ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟ ଭାରତୀୟମାନଙ୍କର ମୌଳିକ ତଥା ମୁଖ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଅଟେ ।
ସମଗ୍ର ଦେଶରେ ପ୍ରାୟ ସମାନ ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟ ଓ ମସଲା ବ୍ୟବହାର କରି ଅସଂଖ୍ୟ ପ୍ରକାରର ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥାଏ ।
ଭାରତର ପାରମ୍ପରିକ ଅସିଲେଇ ବସ୍ତ୍ର ଶାଢ଼ୀ ବିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଶୈଳୀରେ ପିନ୍ଧାଯାଇ ଏକତାର ପ୍ରତୀକ ହୋଇଛି ।
ଓଡ଼ିଶାର ସମ୍ବଲପୁରୀ, ବ୍ରହ୍ମପୁରୀ, ବମକେଇ ପାଟ ଏବଂ ମାଣିଆବନ୍ଧ ପାଟ ଭଳି ଶାଢ଼ୀ ସାରା ଦେଶରେ ବେଶ୍ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।
ବିହାରର ବୈଶାଳୀରୁ ମିଳିଥିବା ଶାଢ଼ୀ ପରିହିତା ନାରୀମୂର୍ତ୍ତିର ପଥର ଖୋଦେଇ କଳା ଶାଢ଼ୀର ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସକୁ ଦର୍ଶାଏ ।
ସପ୍ତଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଭାରତୀୟ ଛିଟ୍ କପଡ଼ା ୟୁରୋପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଲୋକପ୍ରିୟ ହୋଇ ସେଠାକାର ବସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବସାୟକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା ।
ଜାନୁଆରୀ ୧୪ ତାରିଖର ଅମଳ ଋତୁ ପର୍ବକୁ ସାରା ଭାରତରେ ବିଭିନ୍ନ ନାମରେ ଏକା ସମୟରେ ପାଳନ କରାଯାଏ ।
ଓଡ଼ିଶାରେ ମକର ସଂକ୍ରାନ୍ତି, ତାମିଲନାଡୁରେ ପୋଙ୍ଗଲ, ଆସାମରେ ମାଘ ବିହୁ ଏବଂ ପଞ୍ଜାବରେ ଲୋହରୀ ପର୍ବ ପାଳିତ ହୁଏ ।
ପ୍ରାୟ ବାଇଶି ଶହ ବର୍ଷ ପୁରୁଣା ସଂସ୍କୃତ ଗ୍ରନ୍ଥ ‘ପଞ୍ଚତନ୍ତ୍ର’ ବିଶ୍ୱର ପଚାଶରୁ ଅଧିକ ଭାଷାରେ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୋଇଛି ।
ରାମାୟଣ ଓ ମହାଭାରତ ମହାକାବ୍ୟ ଦ୍ୱୟ ସମାଜରେ ଧର୍ମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଏବଂ ନୈତିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ରଚିତ ।
ଭିଲ୍, ଗଣ୍ଡ ଓ ମୁଣ୍ଡା ପରି ବିଭିନ୍ନ ଆଦିବାସୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟଙ୍କ ପାଖରେ ମହାଭାରତ ଓ ରାମାୟଣର ନିଜସ୍ୱ ଲୋକକଥା ରହିଛି ।
ଭାରତର ସମୃଦ୍ଧ ବିବିଧତା ଦେଶକୁ ବିଭାଜନ ନ କରି ଏହାର ସାଂସ୍କୃତିକ ଏକତାକୁ ଅଧିକ ସୁଦୃଢ଼ କରିଥାଏ ।