ଭାରତ ଏକ ବିଶାଳ ଓ ବୈଚିତ୍ର୍ୟମୟ ଦେଶ । ଆମ ଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାନ୍ତରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭୂମିରୂପ, ଭାଷା, ପୋଷାକ, ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ବିଶ୍ଵ ଜନସଂଖ୍ୟାର ପ୍ରାୟ ୧୮ ପ୍ରତିଶତ ଲୋକ ଆମ ଦେଶରେ ବାସ କରନ୍ତି । ଭାରତୀୟ ନୃତତ୍ତ୍ୱ ସର୍ବେକ୍ଷଣ ସଂସ୍ଥାର ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଦେଶରେ ଚାରି ହଜାରରୁ ଅଧିକ ଗୋଷ୍ଠୀ ଏବଂ ଶହ ଶହ ଭାଷା ପ୍ରଚଳିତ ରହିଛି । ଏହିସବୁ ବିଭିନ୍ନତା ସତ୍ତ୍ୱେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭିତରେ ଏକ ନିବିଡ଼ ସମ୍ପର୍କ ରହିଛି, ଯାହାକୁ ‘ବିବିଧତା ମଧ୍ୟରେ ଏକତା’ ବା ‘ଅନେକରେ ଏକ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ପୋଷାକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହି ଏକତା ଓ ବିବିଧତା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ଦେଶର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ହଜାର ହଜାର ପ୍ରକାରର ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ବ୍ୟଞ୍ଜନ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଚାଉଳ, ଗହମ, ବାଜରା, ମାଣ୍ଡିଆ ଏବଂ ଡାଲି ପରି ମୁଖ୍ୟ ଶସ୍ୟ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ । ସେହିପରି ହଳଦୀ, ଜିରା ଓ ଅଦା ଭଳି ମସଲା ସାରା ଦେଶର ରୋଷେଇରେ ସାଧାରଣ ଅଟେ । ପୋଷାକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ‘ଶାଢ଼ୀ’ ହେଉଛି ଏକତାର ଏକ ସୁନ୍ଦର ଉଦାହରଣ । ସମ୍ବଲପୁରୀ, ବନାରସୀ, କାଞ୍ଚିଭାରମ ଭଳି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଶାଢ଼ୀ ଏବଂ ଏହାକୁ ପିନ୍ଧିବାର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଶୈଳୀ ସତ୍ତ୍ୱେ ଏହା ଭାରତୀୟ ନାରୀମାନଙ୍କର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ପାରମ୍ପରିକ ପରିଧାନ ଭାବେ ପରିଚିତ ।
ଆମ ଦେଶର ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ଏବଂ ସାହିତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏହି ଏକତାର ବାର୍ତ୍ତା ବହନ କରେ । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଜାନୁଆରୀ ମାସରେ ପାଳିତ ହେଉଥିବା ଫସଲ ଅମଳର ପର୍ବକୁ ଓଡ଼ିଶାରେ ‘ମକର ସଂକ୍ରାନ୍ତି’, ତାମିଲନାଡୁରେ ‘ପୋଙ୍ଗଲ’, ଆସାମରେ ‘ମାଘ ବିହୁ’, ପଞ୍ଜାବରେ ‘ଲୋହରୀ’ ଏବଂ ଗୁଜରାଟରେ ‘ଉତ୍ତରାୟଣ’ ନାମରେ ପାଳନ କରାଯାଏ । ସେହିପରି ‘ପଞ୍ଚତନ୍ତ୍ର’ର ନୀତିଶିକ୍ଷାମୂଳକ କାହାଣୀ ଏବଂ ଆମର ଦୁଇଟି ମହାକାବ୍ୟ ‘ରାମାୟଣ’ ଓ ‘ମହାଭାରତ’ ସାରା ଭାରତରେ ଆଦୃତ । ଭିଲ୍, ଗଣ୍ଡ, ମୁଣ୍ଡା ପରି ଆଦିବାସୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ତଥା ବିଭିନ୍ନ ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷାରେ ଏହି ମହାକାବ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ଅନେକ ଲୋକକଥା ଓ ସଂସ୍କରଣ ପ୍ରଚଳିତ ଅଛି ।
ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିରେ ବିବିଧତା କେବେ ବି ମଣିଷକୁ ପରସ୍ପରଠାରୁ ଅଲଗା କରେ ନାହିଁ, ବରଂ ଏହା ଆମ ଜୀବନଧାରାକୁ ଅଧିକ ରଙ୍ଗୀନ ଓ ସମୃଦ୍ଧ କରିଥାଏ । ବିଭିନ୍ନତାର ଏହି ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଭିତରେ ଥିବା ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଏକତା ହିଁ ଭାରତର ପ୍ରକୃତ ଗୌରବ ଓ ପରିଚୟ ଅଟେ ।