ପରିବାର ହେଉଛି ମାନବ ସମାଜର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରାଚୀନ ତଥା ଏକ ମୌଳିକ ସାମାଜିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ ।
ଅନେକ ପିଢ଼ିର ସଦସ୍ୟ ଏକାଠି ରହୁଥିବା ପରିବାରକୁ ଯୌଥ ପରିବାର ଏବଂ କେବଳ ପିତାମାତା ଓ ସନ୍ତାନ ଥିବା ପରିବାରକୁ ଏକକ ପରିବାର କୁହାଯାଏ ।
ଭାରତୀୟ ଭାଷାଗୁଡ଼ିକରେ ବିଭିନ୍ନ ସମ୍ପର୍କୀୟଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଶବ୍ଦ ରହିଛି, ଯାହା ପରିବାରର ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଗଭୀର ସମ୍ପର୍କକୁ ଦର୍ଶାଏ ।
ପରିବାର ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କ ପ୍ରେମ, ଯତ୍ନ, ସହଯୋଗ ଏବଂ ପାରସ୍ପରିକ ନିର୍ଭରଶୀଳତା ଉପରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ।
ପରିବାର ହେଉଛି ଏକ ବିଦ୍ୟାଳୟ, ଯେଉଁଠାରେ ପିଲାମାନେ ଅହିଂସା, ସେବା, ଦାନ ଏବଂ ତ୍ୟାଗ ଭଳି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଶିଖିଥାନ୍ତି ।
ପରିବାରର ସୁଖ ଓ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ସଦସ୍ୟମାନେ ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ବଳ ବାଣ୍ଟିବା ସହ ନିଜର ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥାନ୍ତି ।
ସମ୍ପର୍କ ସୂତ୍ରରେ ପରସ୍ପର ସହିତ ବନ୍ଧା ହୋଇ ରହିଥିବା ଏକାଧିକ ପରିବାର ଓ ଲୋକମାନଙ୍କ ସମୂହକୁ ଗୋଷ୍ଠୀ କୁହାଯାଏ ।
ଗ୍ରାମୀଣ ତଥା ଆଦିବାସୀ ଗୋଷ୍ଠୀଗୁଡ଼ିକରେ କୃଷିକାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପତ୍ତିର ଉପଯୋଗ ପାଇଁ ମିଳିତ ସହଯୋଗର ପରମ୍ପରା ରହିଛି ।
ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶର ଭିଲ୍ ଗୋଷ୍ଠୀ ଜଳ ସଙ୍କଟ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ହାଲମା ପରମ୍ପରା ମାଧ୍ୟମରେ ମିଳିତ ଭାବେ ବୃକ୍ଷରୋପଣ ଓ ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ କରିଥିଲେ ।
ଶିବଗଙ୍ଗା ଆନ୍ଦୋଳନ ମାଧ୍ୟମରେ ଭିଲ୍ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଉନ୍ନତିମୂଳକ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଶ୍ରୀ ମହେଶ ଶର୍ମାଙ୍କୁ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ପୁରସ୍କାରରେ ସମ୍ମାନିତ କରାଯାଇଥିଲା ।
ବନ୍ୟା ଓ ବାତ୍ୟା ଭଳି ପ୍ରାକୃତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ସମୟରେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିସ୍ୱାର୍ଥପର ଭାବେ ବିପନ୍ନ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି ।
ଅହମ୍ମଦାବାଦର କମଲ ପରମାର ଗରିବ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ମାଗଣାରେ ପାଠ ପଢ଼ାଇ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଯୋଗାଇ ଗୋଷ୍ଠୀ ସେବାର ଏକ ଅନନ୍ୟ ଉଦାହରଣ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି ।
ସହରାଞ୍ଚଳରେ ସ୍ଥାୟୀ ବାସିନ୍ଦା କଲ୍ୟାଣ ସଂଘ ପରି ଗୋଷ୍ଠୀଗୁଡ଼ିକ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଓ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ପରିଚାଳନା ପାଇଁ ନିଜେ ନିୟମାବଳୀ ପ୍ରଣୟନ କରିଥାନ୍ତି ।
ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳ, ଧର୍ମ କିମ୍ବା ସମାନ ଆଗ୍ରହ ଥିବା ବିଦ୍ୟାଳୟର ବିଜ୍ଞାନ କ୍ଲବ୍ ବା କ୍ରୀଡ଼ା ଦଳ ମଧ୍ୟ ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ଗୋଷ୍ଠୀ ଅଟନ୍ତି ।
ଆମ ସମାଜରେ ସମସ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷ ଏବଂ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିଜର ବିଭିନ୍ନ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ ପାଇଁ ପରସ୍ପର ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ଅଟନ୍ତି ।