ଆମେ ପୂର୍ବରୁ ଗଣନ ସଂଖ୍ୟା (୧, ୨, ୩...) ଏବଂ ଶୂନ ସହିତ ସ୍ୱାଭାବିକ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ଜାଣିଛୁ। କିନ୍ତୁ ଆମ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଏପରି ଅନେକ ପରିସ୍ଥିତି ଆସେ, ଯେଉଁଠାରେ ଶୂନଠାରୁ କମ୍ ବା ସାନ ସଂଖ୍ୟାର ଆବଶ୍ୟକତା ପଡ଼ିଥାଏ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଶୀତଦିନେ କୌଣସି ସ୍ଥାନର ତାପମାତ୍ରା ଶୂନ ଡିଗ୍ରୀ ସେଲସିୟସଠାରୁ କମିଯିବା, ସମୁଦ୍ର ପତନଠାରୁ ଗଭୀରତା ମାପିବା, ବହୁତଳ କୋଠାର ଭୂମି ତଳ ମହଲାକୁ ଯିବା ଏବଂ ବ୍ୟାଙ୍କ ଖାତାରୁ ଟଙ୍କା ଉଠାଣ କରିବା ଇତ୍ୟାଦିକୁ ବୁଝାଇବା ପାଇଁ ଶୂନଠାରୁ ସାନ ସଂଖ୍ୟାର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। ଏହିପରି ଶୂନଠାରୁ ସାନ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ ବିଯୁକ୍ତ ଚିହ୍ନ (–) ଦ୍ୱାରା ସୂଚାଇ ଋଣାତ୍ମକ ସଂଖ୍ୟା କୁହାଯାଏ ଏବଂ ଯୁକ୍ତ ଚିହ୍ନ (+) ଥିବା ସଂଖ୍ୟାକୁ ଧନାତ୍ମକ ସଂଖ୍ୟା କୁହାଯାଏ।
ସମସ୍ତ ଧନାତ୍ମକ ସଂଖ୍ୟା, ଋଣାତ୍ମକ ସଂଖ୍ୟା ଏବଂ ଶୂନ (୦) କୁ ଏକତ୍ର କରି ପୂର୍ଣ୍ଣସଂଖ୍ୟା କୁହାଯାଏ। ମନେରଖିବା ଉଚିତ ଯେ, ଶୂନ ଧନାତ୍ମକ କିମ୍ବା ଋଣାତ୍ମକ ନୁହେଁ। ସଂଖ୍ୟାରେଖାରେ ଶୂନ ମଝିରେ ରହିଥାଏ। ଶୂନର ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଧନାତ୍ମକ ସଂଖ୍ୟା ଏବଂ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଋଣାତ୍ମକ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ଥାଏ। ସଂଖ୍ୟାରେଖାରେ ଯେକୌଣସି ସଂଖ୍ୟାର ଡାହାଣକୁ ଗଲେ ସଂଖ୍ୟାର ମାନ ବଢ଼ିଥାଏ ଏବଂ ବାମକୁ ଗଲେ ମାନ କମିଥାଏ। ତେଣୁ ସମସ୍ତ ଋଣାତ୍ମକ ସଂଖ୍ୟା ଶୂନଠାରୁ ଛୋଟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଧନାତ୍ମକ ସଂଖ୍ୟା ଶୂନଠାରୁ ବଡ଼ ହୋଇଥାନ୍ତି।
ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୂର୍ଣ୍ଣସଂଖ୍ୟାର ଏକ ବିପରୀତ ସଂଖ୍ୟା ବା ଯୋଗାତ୍ମକ ବିଲୋମୀ ଥାଏ। ଯେପରିକି +୪ ର ବିପରୀତ ସଂଖ୍ୟା –୪ ଅଟେ ଏବଂ ଏହି ଦୁଇଟିର ଯୋଗଫଳ ଶୂନ ହୁଏ। ପୂର୍ଣ୍ଣସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକର ଯୋଗ ଓ ବିୟୋଗ ପାଇଁ ଆମେ ସଂଖ୍ୟାରେଖା କିମ୍ବା ଟୋକନ୍ ପଦ୍ଧତି ବ୍ୟବହାର କରିପାରିବା। ଦୁଇଟି ଧନାତ୍ମକ ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗଫଳ ସର୍ବଦା ଧନାତ୍ମକ ଏବଂ ଦୁଇଟି ଋଣାତ୍ମକ ସଂଖ୍ୟାର ଯୋଗଫଳ ଋଣାତ୍ମକ ହୋଇଥାଏ। କିନ୍ତୁ ଗୋଟିଏ ଧନାତ୍ମକ ଓ ଗୋଟିଏ ଋଣାତ୍ମକ ସଂଖ୍ୟାକୁ ଯୋଗ କଲାବେଳେ, ଚିହ୍ନକୁ ଛାଡ଼ି ବଡ଼ ସଂଖ୍ୟାରୁ ସାନ ସଂଖ୍ୟାକୁ ବିୟୋଗ କରାଯାଏ ଏବଂ ବଡ଼ ସଂଖ୍ୟାର ଚିହ୍ନ ଦିଆଯାଏ। ସେହିପରି କୌଣସି ସଂଖ୍ୟାରୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ସଂଖ୍ୟା ବିୟୋଗ କରିବା ଅର୍ଥ ହେଉଛି ପ୍ରଥମ ସଂଖ୍ୟା ସହିତ ଦ୍ୱିତୀୟ ସଂଖ୍ୟାର ବିପରୀତ ସଂଖ୍ୟାକୁ ଯୋଗ କରିବା। ଭାରତୀୟ ଗଣିତଜ୍ଞ ବ୍ରହ୍ମଗୁପ୍ତ ପ୍ରଥମେ ଏହି ନିୟମଗୁଡ଼ିକୁ ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ପ୍ରତିପାଦନ କରିଥିଲେ।