ଆମ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ପ୍ରକୃତି, ଫୁଲ, ପ୍ରଜାପତି, ରଙ୍ଗୋଲୀ ତଥା ସୁନ୍ଦର କଳାକୃତିରେ ଏକ ଚମତ୍କାର ନିୟମିତତା ବା ସନ୍ତୁଳନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏହି ସନ୍ତୁଳିତ ଗୁଣକୁ ଗଣିତରେ ପ୍ରତିସମତା କୁହାଯାଏ। ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଚିତ୍ରକୁ ଏକ ସରଳରେଖା ବାଟେ ଭାଙ୍ଗିଲେ ତାହାର ଗୋଟିଏ ଅର୍ଦ୍ଧାଂଶ ଅନ୍ୟ ଅର୍ଦ୍ଧାଂଶକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଘୋଡ଼ାଇ ପକାଏ ବା ମିଶିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ସେହି ରେଖାକୁ ପ୍ରତିସମ ରେଖା ବା ପ୍ରତିସମ ଅକ୍ଷ କୁହାଯାଏ। ଏପରି ଚିତ୍ରକୁ ପ୍ରତିସମ ଚିତ୍ର ଏବଂ ଏହି ସମତାକୁ ପ୍ରତିଫଳନ ପ୍ରତିସମତା କୁହାଯାଏ, କାରଣ ଏଥିରେ ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ଵ ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ଵର ଦର୍ପଣ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସହ ସମାନ ହୋଇଥାଏ।
ଗୋଟିଏ ଚିତ୍ରରେ ଏକ ବା ଏକାଧିକ ପ୍ରତିସମ ରେଖା ଥାଇପାରେ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ସମଦ୍ୱିବାହୁ ତ୍ରିଭୁଜର ଗୋଟିଏ, ଆୟତଚିତ୍ରର ଦୁଇଟି, ସମବାହୁ ତ୍ରିଭୁଜର ତିନୋଟି ଏବଂ ବର୍ଗଚିତ୍ରର ଚାରୋଟି ପ୍ରତିସମ ରେଖା ଥାଏ। ବର୍ଗଚିତ୍ରର ବିପରୀତ ବାହୁର ମଧ୍ୟବିନ୍ଦୁକୁ ଯୋଡ଼ୁଥିବା ଦୁଇଟି ରେଖା ଏବଂ ଏହାର ଦୁଇଟି କର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିସମ ରେଖା ଅଟନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଆୟତଚିତ୍ରର କର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିସମ ରେଖା ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ। ସେହିପରି ବିଷମବାହୁ ତ୍ରିଭୁଜର କୌଣସି ପ୍ରତିସମ ରେଖା ନ ଥିବା ବେଳେ ବୃତ୍ତର ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟାସ ତା’ର ଏକ ଏକ ପ୍ରତିସମ ରେଖା ଅଟେ। ତେଣୁ ବୃତ୍ତର ଅସଂଖ୍ୟ ପ୍ରତିସମ ରେଖା ରହିଛି। କାଗଜ ଭାଙ୍ଗି, କାଟି କିମ୍ବା ରଙ୍ଗ ଛାପ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଆମେ ନୂତନ ପ୍ରତିସମ ଚିତ୍ର ତିଆରି କରିପାରିବା।
ଚିତ୍ରକୁ କେବଳ ଭାଙ୍ଗିବା ଛଡ଼ା ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିନ୍ଦୁ ଚାରିପାଖରେ ଘୁରାଇବା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାର ପ୍ରତିସମତା ମିଳେ, ଯାହାକୁ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ପ୍ରତିସମତା କୁହାଯାଏ। ଯେଉଁ ସ୍ଥିର ବିନ୍ଦୁ ଚାରିପାଖରେ ଚିତ୍ରକୁ ଘୁରାଯାଏ, ତାହାକୁ ଘୂର୍ଣ୍ଣନର କେନ୍ଦ୍ର କୁହାଯାଏ। ୩୬୦° ରୁ କମ୍ କୋଣରେ ଘୁରାଇବା ପରେ ଯଦି ଚିତ୍ରଟି ପୁଣି ତା’ର ମୂଳ ରୂପ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମିଶିଯାଏ, ତେବେ ସେହି କୋଣକୁ ପ୍ରତିସମ କୋଣ କୁହାଯାଏ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଚାରୋଟି ପାଖୁଡ଼ା ଥିବା କାଗଜ ଫିରକି ବା ବର୍ଗଚିତ୍ରକୁ ୯୦°, ୧୮୦°, ୨୭୦° ଓ ୩୬୦° କୋଣରେ ଘୁରାଇଲେ ଏହା ସମାନ ଦେଖାଯାଏ। ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରତିସମ କୋଣ ସବୁଠାରୁ କ୍ଷୁଦ୍ରତମ କୋଣର ଗୁଣିତକ ହୋଇଥାନ୍ତି। ବୃତ୍ତକୁ କେନ୍ଦ୍ର ଚାରିପାଖରେ ଯେକୌଣସି କୋଣରେ ଘୁରାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ମୂଳ ସ୍ଥିତି ସହ ମେଳ ଖାଏ, ତେଣୁ ଏହାର ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣ ହିଁ ଏକ ପ୍ରତିସମ କୋଣ ଅଟେ।