‘ଚେତକର ବୀରତା’ କବିତାଟି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହିନ୍ଦୀ କବି ଶ୍ୟାମନାରାୟଣ ପାଣ୍ଡେଙ୍କ ଲୋକପ୍ରିୟ କାବ୍ୟ ‘ହଳଦୀଘାଟି’ର ଏକ ଅଂଶବିଶେଷର ଓଡ଼ିଆ ରୂପାନ୍ତର ଅଟେ । କବି ଶ୍ୟାମନାରାୟଣ ପାଣ୍ଡେ ବୀରରସ ଭରା କବିତା ରଚନା କରିବା ପାଇଁ ବେଶ୍ ଜଣାଶୁଣା ଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଏହି କାବ୍ୟଟି ୧୯୩୯ ମସିହାରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା । ସେତେବେଳେ ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମର ଅନ୍ତିମ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଚାଲିଥିଲା । ଏହି କବିତାଟି ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଫୁରନ୍ତ ଉତ୍ସାହ ଓ ଉଦ୍ଦୀପନା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା । ଏଥିରେ ବୀର ମହାରାଣା ପ୍ରତାପଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଘୋଡ଼ା ‘ଚେତକ’ର ଅଦ୍ଭୁତ ବୀରତ୍ୱ, ଚଞ୍ଚଳତା ଓ ବିଶ୍ୱସ୍ତତାର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ।
ହଳଦୀଘାଟ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଯେତେବେଳେ ଶତ୍ରୁପକ୍ଷର ଖଣ୍ଡା ଝଣଝଣ ହୋଇ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲା, ସେତେବେଳେ ଚେତକ ଟିକିଏ ହେଲେ ଭୟ କରୁ ନଥିଲା । ସେ ନିଜର କାନ ହଲାଇ ଏବଂ ଦ୍ରୁତ ନିଃଶ୍ୱାସ ନେଇ ନିର୍ଭୀକ ଭାବରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ସାମ୍ନା କରୁଥିଲା । ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଖଣ୍ଡା, ବର୍ଚ୍ଛା କିମ୍ବା ଢାଲ ଦେଖି ସେ କେବେ ଡରୁ ନଥିଲା । ଚେତକର ବୁଦ୍ଧି ଖୁବ୍ ପ୍ରଖର ଥିଲା । ତାକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ରାଣା ପ୍ରତାପଙ୍କୁ କେବେହେଲେ ଚାବୁକ ମାରିବାକୁ ପଡ଼ୁ ନଥିଲା । ଆରୋହୀଙ୍କ ଆଖିର ସାମାନ୍ୟ ଇସାରା ବୁଝି କିମ୍ବା ଲଗାମ ଟିକିଏ ହଲିବା ମାତ୍ରେ ସେ ଧନୁରୁ ତୀର ଛୁଟିଲା ପରି ବେଗରେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ପଶିଯାଉଥିଲା । ତା’ର ଗତି ଏତେ ଦ୍ରୁତ ଥିଲା ଯେ ଆଖିପିଛୁଳାକେ ସେ ସ୍ଥାନ ବଦଳାଇ ଦେଉଥିଲା ଏବଂ ତା’ ଆଗରେ ପବନର ବେଗ ମଧ୍ୟ ହାର ମାନୁଥିଲା ।
ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରର ସମତଳ, ଉଚ୍ଚ-ନୀଚ, ବନ୍ଧୁର କିମ୍ବା ଯେକୌଣସି ଅଗମ୍ୟ ଦୁର୍ଗମ ପଥକୁ ସେ ଅତି ସହଜରେ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରୁଥିଲା । ସେ କେତେବେଳେ ଏଠାରେ ତ କେତେବେଳେ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉଥିଲା, ଯାହାଫଳରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ତା’ର ଗତିବିଧି ଜାଣିପାରୁ ନଥିଲେ । କେତେବେଳେ ସେ ଧାବମାନ ନଦୀର ସ୍ରୋତ ପରି ଚାଲୁଥିଲା ତ ପୁଣି କେତେବେଳେ ହଠାତ୍ ସ୍ଥିର ହୋଇଯାଉଥିଲା । ସେ ବଜ୍ରଭରା ବାଦଲ ପରି ଶତ୍ରୁସେନାଙ୍କ ଉପରକୁ କୁଦା ମାରି ନିଜର ଟାପୁ ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡବିଖଣ୍ଡ କରି ଦେଉଥିଲା । ଚେତକର ଏପରି ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଦେଖି ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ହାତରୁ ବର୍ଚ୍ଛା ଓ ତୂଣୀର ଆପେ ଆପେ ଖସି ପଡ଼ୁଥିଲା ।
ରଣପ୍ରାଙ୍ଗଣରେ ଚେତକ କେବଳ ଏକ ଘୋଡ଼ା ନଥିଲା, ବରଂ ସେ ଥିଲା ମହାରାଣା ପ୍ରତାପଙ୍କର ଏକ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା । ଚେତକର ଏହି ଅତୁଳନୀୟ ସାହସ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ବୀରତା ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଚକିତ କରିଦେଉଥିଲା । ଏହି କବିତାରୁ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟନିଷ୍ଠା ଓ ସାହସିକତା କେବଳ ମଣିଷ ପାଖରେ ନଥାଏ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଖରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଅତୁଳନୀୟ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥାଏ ।