‘ଭ୍ରମଣକାରୀର ପତ୍ର’ ପାଠରେ କବିବର ରାଧାନାଥ ରାୟ ନିଜର କେନ୍ଦୁଝର ଭ୍ରମଣ ସମୟର ସୁନ୍ଦର ଅନୁଭୂତି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ଯାତ୍ରା ବେଳେ ଲେଖକ ପାହାଡ଼, ସବୁଜ ଜଙ୍ଗଲ ଏବଂ ହଳଦିଆ ଫୁଲରେ ଭରା ରାମତିଳା କ୍ଷେତର ଅପରୂପ ଶୋଭା ଦେଖି ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ । ଦୂର ଆକାଶରେ ଢେଙ୍କାନାଳ, ବାମଣ୍ଡା, ବଣେଇ ଓ କେନ୍ଦୁଝରର ଶହ ଶହ ପର୍ବତ ଚିତ୍ରପଟ ପରି ମନୋହର ଦିଶୁଥିଲା ।
ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ଲେଖକ ବୈତରଣୀ ନଦୀ ଉପତ୍ୟକାର ‘କୁଆଁର’ ନାମକ ଗ୍ରାମରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ । ଏହି ଗ୍ରାମଟି ପାହାଡ଼ ଘେରା ଥିଲା ଏବଂ ଏହାର ଘରଗୁଡ଼ିକ ପାହାଚ ପରି ଖଞ୍ଜା ହୋଇଥିଲା । ସେଠାରେ ଗୋପାଳମାନେ ଅତିଥିଙ୍କୁ ଦହି ଉପହାର ଦେଉଥିଲେ । ଗାଈ କ୍ଷୀର ସେଠାରେ ମିଳିବା କଷ୍ଟକର ଥିବା ବେଳେ ମଇଁଷି କ୍ଷୀରରୁ ଛେନା ତିଆରି କରି ଘିଅ ବୋଳି ମାସେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରଖାଯାଉଥିଲା । ଗ୍ରାମର ମୁଖ୍ୟ ଦେବତା ଥିଲେ ଲକ୍ଷ୍ମୀପାଟ । ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଭୂୟାଁ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଲୋକଙ୍କ ସରଳ ଜୀବନଯାପନ, ସ୍ତ୍ରୀ-ସ୍ୱାଧୀନତା ଏବଂ ସହଜ ବିବାହ ପ୍ରଥା ବିଷୟରେ ଲେଖକ ସୂଚନା ଦେଇଛନ୍ତି ।
କୁଆଁରରୁ ବାହାରି ଲେଖକ ଜୁଆଙ୍ଗମାନଙ୍କ ବସତି ‘ଗୋନାସିକା’ ଗ୍ରାମରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ । ଏହା କେନ୍ଦୁଝରର ଏକ ପ୍ରଧାନ ତୀର୍ଥକ୍ଷେତ୍ର । ଏଠାରେ ଥିବା ପାହାଡ଼ରୁ ବୈତରଣୀ ନଦୀର ଉତ୍ପତ୍ତି ହୋଇଛି, ଯାହା ପଥର ଦେହରେ ‘ଆଦ୍ୟ ବୈତରଣୀ’ ବୋଲି ଲେଖାଅଛି । ଏକ ବିଶାଳ ପଥରର ଛିଦ୍ର ଦେଇ ଜଳ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଧାରାରେ ଗୋଟିଏ କୁଣ୍ଡରେ ପଡ଼ୁଛି, ଯାହାକୁ ‘ଗୋନାସିକା’ କୁହାଯାଏ । ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ବହୁତ ଉଚ୍ଚରେ ଥିବାରୁ ଶୀତଦିନେ ଏଠାରେ ବରଫ ପଡ଼େ ଏବଂ ତାହାକୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକେ ‘ପଣ୍ଡୁ’ ବୋଲି କହନ୍ତି । ଜୁଆଙ୍ଗମାନେ ଲୁଗା ପିନ୍ଧନ୍ତି ନାହିଁ ବୋଲି ପ୍ରଚଳିତ ଥିବା କଥାକୁ ଲେଖକ ଭୁଲ ବୋଲି ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି ।
ଏହାପରେ ଲେଖକ କେନ୍ଦୁଝରଗଡ଼ ଏବଂ ସେଠାରୁ ଆନନ୍ଦପୁର ଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ । କେନ୍ଦୁଝରଗଡ଼ର ସୁବିସ୍ତୃତ ପଡ଼ିଆ, ବଳଦେବଜୀଉଙ୍କ ମନ୍ଦିର ଏବଂ ତସର ଲୁଗା ଖୁବ୍ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ସେହି ସମୟରେ କେନ୍ଦୁଝରଗଡ଼ରୁ ଆନନ୍ଦପୁର ଯିବା ରାସ୍ତା ଖରାପ ଥିବାରୁ ଲୋକଙ୍କୁ ବହୁତ କଷ୍ଟ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ୁଥିଲା । ଏହି ବାଟରେ ଘଟଗାଁର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମା’ ତାରିଣୀଙ୍କ ପୀଠ ରହିଛି । ବାଲିଯୋଡ଼ୀଠାରେ ରହିବା ସମୟରେ ବାଘର ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ ଶୁଣି ଲେଖକ ଓ ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେ ନିଆଁ ଜାଳି ରାତି କଟାଇଥିଲେ । ଶେଷରେ ଆନନ୍ଦପୁର ହୋଇ ସେମାନେ କଟକ ଫେରି ଆସିଥିଲେ । ଏହି ବିଷୟରୁ କେନ୍ଦୁଝରର ପ୍ରାକୃତିକ ଶୋଭା, ପୁରାତନ ଯାତାୟାତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବଂ ଆଦିବାସୀ ସଂସ୍କୃତିର ସୁନ୍ଦର ପରିଚୟ ମିଳେ ।