ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ମହାନ ସାଧକ କବି ଅତିବଡ଼ି ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ‘ବର୍ଷା’ କବିତାଟି ରଚିତ ହୋଇଛି । ଏହି କବିତାଟି ତାଙ୍କର ଅମର ସୃଷ୍ଟି ଓଡ଼ିଆ ‘ଭାଗବତ’ର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧ ଏକବିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟରୁ ଆନୀତ । ଏଥିରେ ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳ ଶେଷ ହେବା ପରେ ବର୍ଷା ଋତୁର ଆଗମନ, ପ୍ରକୃତିର ଅପୂର୍ବ ଶୋଭା ଏବଂ ଜୀବଜଗତ ଉପରେ ଏହାର କଲ୍ୟାଣକାରୀ ପ୍ରଭାବ ଅତି ସରଳ ତଥା ମନୋଜ୍ଞ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ।
ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁ ବିଦାୟ ନେବା ପରେ ଧରାପୃଷ୍ଠରେ ବର୍ଷା ଋତୁର ଆବିର୍ଭାବ ହୁଏ । ବର୍ଷା ଜଳ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ଶସ୍ୟଶ୍ୟାମଳା ହୋଇ ଧନଧାନ୍ୟରେ ପୂରି ଉଠୁଥିବାରୁ କବି ଏହାକୁ ସମସ୍ତ ଋତୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବା ‘ସାର’ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି । ଆକାଶରେ ବିଜୁଳିର ଚମକ ସହିତ ଘୋର ଶବ୍ଦ କରି କଳା ମେଘମାଳା ଜମାଟ ବାନ୍ଧନ୍ତି । ପୃଥିବୀର ଦୁଃଖ ଦେଖି ଦୟାଳୁ ମେଘ ଆନନ୍ଦ ମନରେ ଅମୃତ ରୂପୀ ଜଳ ବର୍ଷଣ କରେ । ପୃଥିବୀ ଦୀର୍ଘ ଆଠ ମାସ ଧରି ପ୍ରଚଣ୍ଡ ସୂର୍ଯ୍ୟତାପରେ କଷ୍ଟ ପାଉଥିଲା । କଠୋର ସାଧନା ପରେ ସିଦ୍ଧି ବା ଫଳ ପାଇ ତପସ୍ବୀମାନେ ଯେପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଖୀ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ବର୍ଷା ଜଳ ପାଇ ଧରଣୀ ସେହିପରି ପରମ ତୃପ୍ତି ଲାଭ କରେ ।
ବର୍ଷା ଋତୁର ଆଗମନରେ ସମଗ୍ର ପ୍ରକୃତି ଏବଂ ଜୀବଜଗତ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇଉଠନ୍ତି । ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ଜୁଳୁଜୁଳିଆ ପୋକ ବା ଖଦ୍ୟୋତମାନେ ଉଡ଼ିବୁଲି ଚାରିଆଡ଼େ ଆଲୋକ ଖେଳାଇ ଦିଅନ୍ତି । ମେଘର ଗର୍ଜନ ଶୁଣି ବେଙ୍ଗମାନେ ପାଣି ଭିତରେ ଉଲ୍ଲସିତ ହୋଇ ରାବ କରନ୍ତି । ଶୁଖିଲା ପଡ଼ିଥିବା ଛୋଟ ଛୋଟ ନଈନାଳଗୁଡ଼ିକ ପାଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଲହରୀ ସହିତ ଉଛୁଳି ଉଠନ୍ତି । ଚାଷଜମିରେ ନାନା ପ୍ରକାର ଶସ୍ୟ ଲହରୀ ଭାଙ୍ଗେ ଏବଂ ଚାରିଆଡ଼େ ଫୁଟିଥିବା ଛତୁଗୁଡ଼ିକ ରାଜଛତ୍ର ଭଳି ଶୋଭା ପାଇ ପୃଥିବୀକୁ ଜଣେ ରାଜାଙ୍କ ପରି ଗୌରବମୟ ରୂପ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି । ସେହିପରି ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ଥାଇ ମୟୂରମାନେ ଆକାଶର ମେଘକୁ ଚାହିଁ ଆନନ୍ଦରେ ପର ମେଲାଇ ନାଚନ୍ତି । ଭକ୍ତମାନେ ଅତିଥିଙ୍କୁ ଦେଖି ଯେଭଳି ହୃଦୟରେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, ମୟୂରମାନେ ସେହିପରି ମେଘକୁ ଦେଖି ତୋଷ ହୁଅନ୍ତି ।
ଏହି କବିତାର ମୂଳ ଭାବ ହେଉଛି ଯେ, ପ୍ରକୃତି ସର୍ବଦା ଜୀବଜଗତର ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରିବା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଦୁଃଖକଷ୍ଟ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ସଦାସର୍ବଦା ତତ୍ପର ଥାଏ । ବର୍ଷା କେବଳ ଧରାପୃଷ୍ଠକୁ ଶୀତଳ କରେ ନାହିଁ, ବରଂ ସମଗ୍ର ସୃଷ୍ଟିକୁ ନୂତନ ଜୀବନ ଓ ପ୍ରେରଣା ଯୋଗାଇଦିଏ ।