‘ମୋ ଜୀବନର ଅଭୁଲାକଥା’ ପ୍ରବନ୍ଧଟି ବିଶିଷ୍ଟ ଐତିହାସିକ ଡକ୍ଟର ସତ୍ୟନାରାୟଣ ରାଜଗୁରୁଙ୍କ ଆତ୍ମଜୀବନୀ ‘ମୋ ଜୀବନ ସଂଗ୍ରାମ’ ପୁସ୍ତକରୁ ସଂଗୃହୀତ ହୋଇଛି । ଏଥିରେ ଲେଖକ ନିଜ ପିଲାଦିନର ଦୁଇଟି ଅଭୁଲା ସ୍ମୃତିକୁ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ୧୯୨୧ ମସିହାରେ ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନ ସମୟରେ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧି ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡି ଆସିଥିଲେ । ସେତେବେଳେ ଚତୁର୍ଥ ଶ୍ରେଣୀରେ ପଢ଼ୁଥିବା ଲେଖକ ଅନ୍ୟ ସାଥୀମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶି ଗାନ୍ଧିଜୀଙ୍କୁ ସଭାମଞ୍ଚ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନେବା ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ । ପ୍ରବଳ ଜନଗହଳି ଯୋଗୁଁ ଲେଖକ ଗାନ୍ଧିଜୀଙ୍କ ଉପରକୁ ଠେଲି ହୋଇପଡ଼ିବାରୁ ଗାନ୍ଧିଜୀ ହସି ହସି ତାଙ୍କୁ ସ୍ନେହରେ ଉତ୍ସାହିତ କରିଥିଲେ । ଗାନ୍ଧିଜୀଙ୍କ ଦେଶପ୍ରେମୀ ଭାଷଣ ଶୁଣି ଲେଖକ ସ୍କୁଲ ଛାଡ଼ି ରାଜନୀତିରେ ମାତିବାକୁ ଚାହିଁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପିତାଙ୍କ ଉପଦେଶ ମାନି ପ୍ରଥମେ ନିଜ ଜ୍ଞାନ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ସହ ନିଜ ଜନ୍ମଭୂମି ଓଡ଼ିଶାର ସେବା କରିବାକୁ ଜୀବନର ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଥିଲେ ।
ଅନ୍ୟ ଏକ ଘଟଣାରେ, ଦିନେ ଲେଖକଙ୍କ ବାରଣ୍ଡାକୁ ଖଲ୍ଲିକୋଟର ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ମୁଇଁ ନାମକ ଜଣେ ବାର ବର୍ଷର ଅନାଥ ଓ ଗରିବ ବାଳକ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବାକୁ ଆସିଥିଲା । ବାଳକଟିର ପାଠ ପଢ଼ିବା ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା ଥିବା ଜାଣି ଲେଖକ ନିଜ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ତା’ ପାଇଁ ବହିପତ୍ର ଓ ପୋଷାକ ଯୋଗାଡ଼ କରିଥିଲେ । ସେ ରାଧାକାନ୍ତ ମଠରେ ତା’ର ଖାଇବା ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ସହିତ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ଜରିଆରେ ବିନା ଦରମାରେ ସ୍କୁଲରେ ପଢ଼ିବା ପାଇଁ ସୁବିଧା କରାଇ ଦେଇଥିଲେ । ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ନିଜ ପରିଶ୍ରମ ବଳରେ ଭଲ ପାଠ ପଢ଼ିଲା ଏବଂ ପରେ ମହାରାଜାଙ୍କ ଆହ୍ୱାନ କ୍ରମେ ସାହସର ସହିତ ସେନାବାହିନୀରେ ଯୋଗଦେଇ ଯୁଦ୍ଧଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ମାନ୍ଦ୍ରାଜ ଗଲା ।
୧୯୪୩ ମସିହାରେ ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଷ୍ଟେସନରେ ଲେଖକଙ୍କ ସହିତ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀଙ୍କର ପୁଣି ଭେଟ ହୋଇଥିଲା । ସେତେବେଳକୁ ସେ ସେନାବାହିନୀର ଜଣେ ବଡ଼ ଅଫିସର ବା ଲେଫ୍ଟନାଣ୍ଟ ହୋଇସାରିଥିଲେ । ସେ ଲେଖକଙ୍କୁ ସସମ୍ମାନେ ନମସ୍କାର ଜଣାଇ ତାଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ କୃତଜ୍ଞତା ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ । ଜଣେ ନଗଣ୍ୟ ଗରିବ ବାଳକ ନିଜ ନିଷ୍ଠା ଓ ସୁଯୋଗ ବଳରେ ଏତେ ଉଚ୍ଚ ପଦବୀରେ ପହଞ୍ଚିପାରିଥିବାରୁ ଲେଖକ ଗର୍ବ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ । ଉପଯୁକ୍ତ ସୁବିଧା, ପରିବେଶ ଓ ନିରଳସ ସାଧନା ହିଁ ଜଣେ ସାଧାରଣ ମଣିଷକୁ ମହାନ କରିପାରେ—ଏହା ହିଁ ଏହି ପାଠର ମୁଖ୍ୟ ବାର୍ତ୍ତା ।