ଚଳନ, ବୃଦ୍ଧି, ଶ୍ୱସନ, ପୋଷଣ, ନିଷ୍କାସନ, ଉଦ୍ଦୀପନା ପ୍ରତି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଏବଂ ପ୍ରଜନନ ହେଉଛି ଜୀବଜଗତର ପ୍ରମୁଖ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ।
ଉଦ୍ଭିଦ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ ନ ପାରିଲେ ମଧ୍ୟ ଫୁଲ ଫୁଟିବା ଓ କାଣ୍ଡ ଆଲୋକ ଆଡ଼କୁ ବଢ଼ିବା ଭଳି ଗତିବିଧି ପ୍ରଦର୍ଶନ କରେ ।
ଡ୍ରୋସେରା ପରି ମାଂସଭୋଜୀ ଉଦ୍ଭିଦ ନିଜର ପୋଷଣ ପାଇଁ ପତ୍ରରେ ଥିବା ମୁନିଆଁ କଣ୍ଟା ସାହାଯ୍ୟରେ କୀଟପତଙ୍ଗ ଫସାଇ ଧରିଥାଏ ।
ଉଦ୍ଭିଦ ନିଜ ପତ୍ର ପୃଷ୍ଠରେ ଥିବା ଷ୍ଟୋମାଟା ନାମକ କ୍ଷୁଦ୍ର ଛିଦ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ବାୟୁ ଚଳାଚଳ କରି ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା ସମ୍ପାଦନ କରିଥାଏ ।
ଶରୀରରୁ କ୍ଷତିକାରକ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ବାହାର କରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ନିଷ୍କାସନ କୁହାଯାଏ ଏବଂ ଉଭୟ ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ନିଷ୍କାସନ କରନ୍ତି ।
ଯେଉଁ ଘଟଣା ଯୋଗୁଁ ଜୀବ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ପ୍ରକାଶ କରେ ତାହାକୁ ଉଦ୍ଦୀପନା କୁହାଯାଏ, ଯେପରିକି ସ୍ପର୍ଶ ପାଇବା ମାତ୍ରେ ଲାଜକୁଳୀ ପତ୍ର ବୁଜିହୋଇଯାଏ ।
ନିଜ ବଂଶର ନିରନ୍ତରତା ବଜାୟ ରଖିବା ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବ ନିଜ ପ୍ରଜାତିର ନୂତନ ସନ୍ତାନ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ପ୍ରଜନନ କୁହାଯାଏ ।
ଅଧିକାଂଶ ମଞ୍ଜିର ସଫଳ ଅଙ୍କୁରୋଦ୍ଗମ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ପରିମାଣର ଜଳ ଏବଂ ବାୟୁ ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ ।
ମଞ୍ଜି ଅଙ୍କୁରଣ ପାଇଁ ଆଲୋକ ଜରୁରୀ ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଚାରାଗଛର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ନିହାତି ଆବଶ୍ୟକ ।
ଗଛକୁ ଯେକୌଣସି ଅବସ୍ଥାରେ ରଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାର କାଣ୍ଡ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଆଡ଼କୁ ଏବଂ ମୂଳ ସବୁବେଳେ ତଳ ଆଡ଼କୁ ବଢ଼ିଥାଏ ।
ଭାରତୀୟ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଜଗଦୀଶ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ କ୍ରେସ୍କୋଗ୍ରାଫ୍ ଯନ୍ତ୍ର ଉଦ୍ଭାବନ କରି ଉଦ୍ଭିଦର ବୃଦ୍ଧି ଓ ଉଦ୍ଦୀପନା ଅନୁଭବ କରିବା କ୍ଷମତା ଦର୍ଶାଇଥିଲେ ।
ମଞ୍ଜିରୁ ଅଙ୍କୁରଣ ହୋଇ ଗଛ ବଢ଼ିବା, ଫୁଲ ଓ ଫଳରୁ ପୁଣି ନୂଆ ମଞ୍ଜି ସୃଷ୍ଟି ହେବାର ସମଗ୍ର ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଉଦ୍ଭିଦର ଜୀବନ ଚକ୍ର କୁହାଯାଏ ।
ମଶାର ଜୀବନ ଚକ୍ର ମୁଖ୍ୟତଃ ଅଣ୍ଡା, ଲାର୍ଭା, ପ୍ୟୁପା ଏବଂ ପ୍ରାପ୍ତ ବୟସ୍କ ମଶା ଭଳି ଚାରୋଟି ଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଦେଇ ଗତି କରେ ।
ଜମି ରହିଥିବା ପାଣି ଉପରେ କିରୋସିନ ତେଲ ପକାଇଲେ ତାହା ପତଳା ସ୍ତର ସୃଷ୍ଟି କରି ମଶାର ଲାର୍ଭା ଓ ପ୍ୟୁପାର ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା ବନ୍ଦ କରିଦିଏ ।
ବେଙ୍ଗର ଜୀବନ ଚକ୍ରରେ ଅଣ୍ଡାରୁ ବାହାରୁଥିବା ବେଙ୍ଗଫୁଲା ପହଁରିବା ପାଇଁ ଲାଞ୍ଜ ବ୍ୟବହାର କରେ ଏବଂ ବୟସ୍କ ହେବା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ତାହାର ଲାଞ୍ଜ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ ।