ଆମ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଜୀବ ଏବଂ ନିର୍ଜୀବ ଭାବରେ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବଙ୍କର କେତେକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମୌଳିକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ରହିଛି। ସେମାନେ ନିଜେ ଚଳପ୍ରଚଳ କରିପାରନ୍ତି, ଛୋଟରୁ ବଡ଼ ହୁଅନ୍ତି, ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପୋଷଣ ଆବଶ୍ୟକ କରନ୍ତି, ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା କରନ୍ତି, ଶରୀରରୁ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ନିଷ୍କାସନ କରନ୍ତି, ବିଭିନ୍ନ ଉଦ୍ଦୀପନା ପ୍ରତି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି ଏବଂ ବଂଶବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରଜନନ କରନ୍ତି। ଶେଷରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ନିର୍ଜୀବ ବସ୍ତୁଠାରେ ଏହିସବୁ ଜୀବନ ଧାରଣର ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।
ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପରି ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ ନପାରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଜୀବ ଅଟନ୍ତି। ଫୁଲ ଫୁଟିବା, ଡ୍ରୋସେରା ଭଳି କୀଟଭକ୍ଷୀ ଉଦ୍ଭିଦ ଦ୍ୱାରା କୀଟ ଧରିବା, ଲତା ଆଶ୍ରା କରି ବଢ଼ିବା ଏବଂ ଲାଜକୁଳୀ ଗଛକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ପତ୍ର ବୁଜିହୋଇଯିବା ହେଉଛି ଉଦ୍ଭିଦର ଚଳନ ଓ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାର ପ୍ରମାଣ। ଉଦ୍ଭିଦ ପତ୍ରରେ ଥିବା ଷ୍ଟୋମାଟା ସାହାଯ୍ୟରେ ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା କରେ। ମଞ୍ଜିରୁ ନୂଆ ଚାରା ଗଜା ହେବା ବା ଅଙ୍କୁରୋଦ୍ଗମ ପାଇଁ ଜଳ ଏବଂ ବାୟୁ ଏକାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ। ସାଧାରଣତଃ ଅଙ୍କୁରଣ ପରେ ଗଛର କାଣ୍ଡ ଆଲୋକ ଆଡ଼କୁ ଉପରକୁ ବଢ଼େ ଏବଂ ଚେର ବା ମୂଳ ମାଟି ଭିତରକୁ ତଳକୁ ବଢ଼ିଥାଏ। ବୈଜ୍ଞାନିକ ଜଗଦୀଶ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ କ୍ରେସ୍କୋଗ୍ରାଫ୍ ଯନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରମାଣ କରିଥିଲେ ଯେ ଉଦ୍ଭିଦ ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ଦୀପନା ଅନୁଭବ କରିପାରେ।
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବ ନିଜ ଜୀବନକାଳ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଜୀବନ ଚକ୍ର ଦେଇ ଗତି କରନ୍ତି। ମଞ୍ଜିରୁ ଚାରାଗଛ ହୋଇ ବଢ଼ିବା ପରେ ସେଥିରେ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଧରେ ଏବଂ ସେହି ଫଳରୁ ମଞ୍ଜି ମିଳି ପୁନର୍ବାର ନୂଆ ପିଢ଼ିର ଗଛ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ସେହିପରି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଶାର ଜୀବନ ଚକ୍ର ଚାରୋଟି ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଯଥା—ଅଣ୍ଡା, ଲାର୍ଭା, ପ୍ୟୁପା ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ମଶା ଦେଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ଲାର୍ଭା ଓ ପ୍ୟୁପା ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା ପାଇଁ ପାଣି ଉପରକୁ ଆସନ୍ତି। ବେଙ୍ଗର ଜୀବନ ଚକ୍ରରେ ଅଣ୍ଡା, ବେଙ୍ଗଫୁଲା, ବେଙ୍ଗଛୁଆ ଏବଂ ବୟସ୍କ ବେଙ୍ଗ ଭଳି ବିଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଥାଏ। ବେଙ୍ଗଫୁଲାରେ ଲାଞ୍ଜ ଥାଏ ଯାହା ପହଁରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ଏବଂ ବଡ଼ ହେବା ସହିତ ଲାଞ୍ଜ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ଗୋଡ଼ ମଜବୁତ ହୁଏ।
ଏହିପରି ଭାବରେ ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିଜ ଜୀବନରେ ବିଭିନ୍ନ ଶାରୀରିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଇ ଗତି କରନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରଜନନ ଦ୍ୱାରା ବଂଶବୃଦ୍ଧି ଜାରି ରଖନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ଜୀବ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ବାସସ୍ଥାନର ଯତ୍ନ ନେବା ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଆମ ପରିବେଶ ତଥା ସମଗ୍ର ଜୀବଜଗତ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିପାରିବ।