ପ୍ରକୃତିରୁ ଆମକୁ ମିଳୁଥିବା ଯେଉଁସବୁ ଜିନିଷ ଆମର ଜୀବନଧାରଣ ତଥା ବିଭିନ୍ନ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ କୁହାଯାଏ। ବାୟୁ, ଜଳ, ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ, ମାଟି, ଜଙ୍ଗଲ, ପଥର, ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ଏବଂ ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ ଆଦି ଏହାର ପ୍ରମୁଖ ଉଦାହରଣ। ମନୁଷ୍ୟ ଏହି ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ନିଜ ସୁବିଧା ପାଇଁ ଯେଉଁ ନୂତନ ଜିନିଷ ତିଆରି କରେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମନୁଷ୍ୟକୃତ ସମ୍ବଳ କୁହାଯାଏ।
ବାୟୁ ବିଭିନ୍ନ ଗ୍ୟାସର ଏକ ମିଶ୍ରଣ, ଯେଉଁଥିରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଶତକଡ଼ା ୭୮ ଭାଗ ଯବକ୍ଷାରଜାନ, ୨୧ ଭାଗ ଅମ୍ଳଜାନ ଏବଂ ୧ ଭାଗ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗ୍ୟାସ ଥାଏ। ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କୁ ଅମ୍ଳଜାନ ନିହାତି ଆବଶ୍ୟକ। ଗତିଶୀଳ ବାୟୁ ବା ପବନରୁ ପବନକଳ ସାହାଯ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ କରାଯାଏ। ଜଳ ମଧ୍ୟ ଆମ ଜୀବନ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ସମ୍ପଦ। ପୃଥିବୀର ଅଧିକାଂଶ ଜଳ ସମୁଦ୍ରରେ ଲୁଣିଆ ହୋଇ ରହିଥିବାରୁ ଆମେ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ମଧୁର ଜଳର ପରିମାଣ ବହୁତ କମ୍। ତେଣୁ ଜଳ ଅପଚୟ ନ କରି ବର୍ଷା ଜଳ ଅମଳ ଭଳି ପଦ୍ଧତିରେ ଏହାକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ଉଚିତ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି ପୃଥିବୀର ସକଳ ଶକ୍ତିର ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ସ। ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ସାହାଯ୍ୟରେ ନିଜ ଖାଦ୍ୟ ତିଆରି କରନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉଦ୍ଭିଦ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି। ଏହାବ୍ୟତୀତ ସୌର ପ୍ୟାନେଲ ଓ ସୌର ଚୁଲା ମାଧ୍ୟମରେ ମଧ୍ୟ ସୌରଶକ୍ତିର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି।
ଜଙ୍ଗଲ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁମାନଙ୍କ ପ୍ରାକୃତିକ ବାସସ୍ଥଳୀ ହେବା ସହ ପରିବେଶର ଭାରସାମ୍ୟ ରକ୍ଷା କରେ। ଗଛର ଚେର ମାଟିକୁ ଧରି ରଖି ମୃତ୍ତିକା କ୍ଷୟ ରୋକିଥାଏ। ପଥରଗୁଡ଼ିକ ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ପ୍ରାକୃତିକ ଉପାୟରେ ଭାଙ୍ଗି ମାଟି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ଏବଂ ଏଥିରୁ ବିଭିନ୍ନ ଉପକାରୀ ଧାତୁ ବା ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ମିଳିଥାଏ। ମାଟି ତଳେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ଅଣୁଜୀବଙ୍କ ଅବଶେଷ ପୋତି ହୋଇ କୋଇଲା, ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍ ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ଗ୍ୟାସ ଭଳି ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।
ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି— ନବୀକରଣଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ନବୀକରଣଅଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ। ବାୟୁ, ଜଳ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଭଳି ସମ୍ପଦ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ପୁନର୍ବାର ସୃଷ୍ଟି ବା ନବୀକରଣ ହୋଇପାରୁଥିବାରୁ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ନବୀକରଣଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ କୁହାଯାଏ। ମାତ୍ର କୋଇଲା, ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍ ଓ ଖଣିଜ ପଦାର୍ଥ ଭଳି ସମ୍ପଦର ଭଣ୍ଡାର ସୀମିତ ଏବଂ ଥରେ ସରିଗଲେ ସହଜରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ନବୀକରଣଅଯୋଗ୍ୟ ସମ୍ବଳ କୁହାଯାଏ। ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନର ବହୁଳ ବ୍ୟବହାର ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ତେଣୁ ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ଆମେ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦଗୁଡ଼ିକୁ ନଷ୍ଟ ନ କରି ସେଗୁଡ଼ିକର ଯତ୍ନବାନ ତଥା ଦାୟିତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।