ଆମ ଶରୀରକୁ ସୁସ୍ଥ ଓ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ରଖିବା ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଏକାନ୍ତ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ। ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ମୃତ୍ତିକା, ଜଳବାୟୁ ଓ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ଲୋକମାନଙ୍କର ଖାଦ୍ୟାଭ୍ୟାସରେ ବିବିଧତା ଦେଖାଯାଏ। ସମୟକ୍ରମେ ରୋଷେଇ କରିବାର ପ୍ରଣାଳୀ ଓ ବ୍ୟବହୃତ ଉପକରଣରେ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିଛି।
ଆମ ଖାଦ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ପୋଷକ ଉପାଦାନ ରହିଥାଏ; ଯଥା— ଶ୍ୱେତସାର, ସ୍ନେହସାର, ପୁଷ୍ଟିସାର, ଭିଟାମିନ୍ ଏବଂ ଖଣିଜ ଲବଣ। ଶ୍ୱେତସାର ଓ ସ୍ନେହସାର ଶରୀରକୁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ଶକ୍ତି ଯୋଗାଉଥିବାରୁ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦାନକାରୀ ଖାଦ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ପୁଷ୍ଟିସାର ଶରୀରର ବୃଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷୟପୂରଣରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିବାରୁ ଏହା ଶରୀର ଗଠନକାରୀ ଖାଦ୍ୟ ଅଟେ। ଭିଟାମିନ୍ ଏବଂ ଖଣିଜ ଲବଣ ଶରୀରକୁ ରୋଗ ସଂକ୍ରମଣରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଖାଦ୍ୟରେ ଏହି ପୋଷକଗୁଡ଼ିକର ଅଭାବ ହେଲେ ଅନ୍ଧାରକଣା, ବେରିବେରି, ସ୍କର୍ଭି, ରିକେଟ୍, ଗଳଗଣ୍ଡ ଓ ରକ୍ତହୀନତା ଭଳି ଅଭାବଜନିତ ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଏହା ବ୍ୟତୀତ ହଜମ କ୍ରିୟା ସୁରୁଖୁରୁରେ ସମ୍ପାଦନ ହେବା ଏବଂ ମଳତ୍ୟାଗ ସହଜ କରିବା ପାଇଁ ତନ୍ତୁଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ବା ରଫେଜ୍ ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଜଳ ନିହାତି ଜରୁରୀ।
ଶରୀରର ଉପଯୁକ୍ତ ବୃଦ୍ଧି ଓ ବିକାଶ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ପୋଷକ, ରଫେଜ୍ ଏବଂ ଜଳ ଉପଯୁକ୍ତ ପରିମାଣରେ ଥାଏ, ତାହାକୁ ସୁଷମ ଖାଦ୍ୟ ବା ସନ୍ତୁଳିତ ଖାଦ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ବୟସ, ଲିଙ୍ଗ ଓ ଶାରୀରିକ ପରିଶ୍ରମ ଅନୁସାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତିର ପୋଷଣ ଆବଶ୍ୟକତା ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ। ବାଜରା, ମାଣ୍ଡିଆ ଭଳି ଶସ୍ୟରେ ପ୍ରଚୁର ଭିଟାମିନ୍, ଖଣିଜ ଲବଣ ଓ ତନ୍ତୁ ଥିବାରୁ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ପୋଷକ ଶସ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଆଳୁ ଚିପ୍ସ ଓ ଥଣ୍ଡା ପାନୀୟ ଭଳି ଜଙ୍କଫୁଡ୍ରେ କୌଣସି ଉପକାରୀ ପୋଷକ ନ ଥାଇ କେବଳ ଅଧିକ ଚର୍ବି ଥାଏ, ଯାହା ଶରୀରକୁ ମୋଟା କରିବା ସହ ଅନେକ ରୋଗର କାରଣ ସାଜେ।
ଚାଷ ଜମିରୁ କୃଷକଙ୍କ କଠିନ ପରିଶ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପାଦିତ ଫସଲ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦେଇ ଆମ ଥାଳି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ଖାଦ୍ୟ ଯାତ୍ରା କୁହାଯାଏ। ଏଥିରେ ଅନେକ ସମୟ ଓ ଶ୍ରମ ଲାଗୁଥିବାରୁ ଆମେ କେବେ ବି ଖାଦ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସ୍ଥାନୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଉତ୍ପାଦିତ ସତେଜ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ ଖାଦ୍ୟ ଯାତ୍ରା ସମୟ କମିବା ସହିତ ଆମ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ପରିବେଶ ଉଭୟ ଉତ୍ତମ ରହିଥାଏ।