ପ୍ରକୃତିରୁ ମିଳୁଥିବା ପ୍ରାକୃତିକ ଚୁମ୍ବକକୁ ଲୋଡେଷ୍ଟୋନ୍ କୁହାଯାଏ ।
ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଚୁମ୍ବକ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥ କୁହାଯାଏ ।
ଲୁହା, ନିକେଲ୍ ଏବଂ କୋବାଲ୍ଟ ଭଳି ଧାତୁଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ପ୍ରମୁଖ ଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥ ।
ଯେଉଁ ପଦାର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଚୁମ୍ବକ ଦ୍ୱାରା ଆକର୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅ-ଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥ କୁହାଯାଏ ।
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚୁମ୍ବକର ଉତ୍ତର ମେରୁ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ ନାମକ ଦୁଇଟି ମେରୁ ରହିଥାଏ ।
ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକର ଉଭୟ ପ୍ରାନ୍ତ ବା ମେରୁରେ ଚୁମ୍ବକୀୟ ଆକର୍ଷଣ ବଳ ସର୍ବାଧିକ ଥାଏ ।
ଚୁମ୍ବକର ମେରୁ ସର୍ବଦା ଯୋଡ଼ିରେ ରହିଥାଏ ଏବଂ କେବଳ ଗୋଟିଏ ମେରୁ ଥିବା ଚୁମ୍ବକ ପାଇବା ଅସମ୍ଭବ ।
ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଝୁଲୁଥିବା ଏକ ଦଣ୍ଡ ଚୁମ୍ବକ ସର୍ବଦା ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ସ୍ଥିର ହୋଇ ରହେ ।
ଆମ ପୃଥିବୀ ନିଜେ ଏକ ବିଶାଳ ଚୁମ୍ବକ ପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବାରୁ ଝୁଲନ୍ତା ଚୁମ୍ବକ ଉତ୍ତର-ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ସୂଚାଏ ।
ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ପାଇଁ ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ଘୂରିପାରୁଥିବା ସୂଚୀ ଚୁମ୍ବକ ବିଶିଷ୍ଟ ଚୁମ୍ବକୀୟ କମ୍ପାସ୍ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ।
ପୁରାତନ ଭାରତୀୟ ନାବିକମାନେ ଦିଗ ଜାଣିବା ପାଇଁ ତେଲ ପାତ୍ରରେ ଭାସୁଥିବା ‘ମତ୍ସ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ର’ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ ।
ଦୁଇଟି ଚୁମ୍ବକର ସମମେରୁ ପରସ୍ପରକୁ ବିକର୍ଷଣ ଏବଂ ଅସମ ମେରୁ ପରସ୍ପରକୁ ଆକର୍ଷଣ କରିଥାଏ ।
ଗୋଟିଏ ବସ୍ତୁ ଚୁମ୍ବକ କି ନୁହେଁ ତାହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଜାଣିବା ପାଇଁ ବିକର୍ଷଣ ହେଉଛି ପ୍ରକୃତ ପରୀକ୍ଷା ।
ଚୁମ୍ବକୀୟ ପ୍ରଭାବ କାଠ, କାଗଜ, କାଚ ଓ ପାଣି ପରି ଅ-ଚୁମ୍ବକୀୟ ପଦାର୍ଥ ମଧ୍ୟଦେଇ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରେ ।
ଚୁମ୍ବକକୁ ଗରମ କଲେ, ତଳେ ପକାଇଦେଲେ କିମ୍ବା ହାତୁଡ଼ିରେ ଆଘାତ କଲେ ଏହାର ଚୁମ୍ବକୀୟ ଗୁଣ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ।