କୌଣସି ବସ୍ତୁ କେତେ ଗରମ ବା ଥଣ୍ଡା ତାହା ଜାଣିବା ପାଇଁ ନିର୍ଭରଯୋଗ୍ୟ ମାପକୁ ତାପମାତ୍ରା କୁହାଯାଏ।
ତାପମାତ୍ରା ସଠିକ୍ ଭାବରେ ମାପିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିବା ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଯନ୍ତ୍ରକୁ ଥର୍ମୋମିଟର କୁହାଯାଏ।
ମାନବ ଶରୀରର ତାପମାତ୍ରା ମାପିବା ପାଇଁ ଜ୍ଵରମାପକ ଥର୍ମୋମିଟର ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପରୀକ୍ଷଣ ପାଇଁ ବିଜ୍ଞାନାଗାର ଥର୍ମୋମିଟର ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।
ପାରଦ ଏକ ବିଷାକ୍ତ ପଦାର୍ଥ ହୋଇଥିବାରୁ ଆଜିକାଲି ସୁରକ୍ଷିତ ଡିଜିଟାଲ ଜ୍ଵରମାପକ ଥର୍ମୋମିଟରର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି।
ଶରୀରକୁ ସ୍ପର୍ଶ ନ କରି ଦୂରରୁ ତାପମାତ୍ରା ମାପିବା ପାଇଁ ଅଣ-ସଂସ୍ପର୍ଶ ବା ଇନଫ୍ରାରେଡ୍ ଥର୍ମୋମିଟର ବ୍ୟବହାର ହୁଏ।
ଜଣେ ସୁସ୍ଥ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଶରୀରର ସାଧାରଣ ହାରାହାରି ତାପମାତ୍ରା ୩୭.୦ ଡିଗ୍ରୀ ସେଲସିୟସ ବା ୯୮.୬ ଡିଗ୍ରୀ ଫାରେନ୍ହାଇଟ୍ ଅଟେ।
ସାଧାରଣତଃ ମଣିଷ ଶରୀରର ତାପମାତ୍ରା ୩୫ ଡିଗ୍ରୀ ସେଲସିୟସରୁ କମ୍ କିମ୍ବା ୪୨ ଡିଗ୍ରୀ ସେଲସିୟସରୁ ଅଧିକ ହୋଇନଥାଏ।
ତାପମାତ୍ରା ମାପିବା ପାଇଁ ମୁଖ୍ୟତଃ ସେଲସିୟସ, ଫାରେନ୍ହାଇଟ୍ ଏବଂ କେଲଭିନ୍ ନାମକ ତିନୋଟି ସ୍କେଲ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ।
ତାପମାତ୍ରାର ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମାନକ ଏକକ ହେଉଛି କେଲଭିନ୍ ଏବଂ ଏହାକୁ K ପ୍ରତୀକ ଦ୍ୱାରା ସୂଚିତ କରାଯାଏ।
କେଲଭିନ୍ ସ୍କେଲରେ ତାପମାତ୍ରା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ପାଇଁ ସେଲସିୟସ୍ ତାପମାତ୍ରା ସହିତ ୨୭୩.୧୫ ଯୋଗ କରାଯାଏ।
ବିଜ୍ଞାନାଗାର ଥର୍ମୋମିଟରର ତାପମାତ୍ରା ମାପିବା ପରିସର ସାଧାରଣତଃ -୧୦ ଡିଗ୍ରୀ ସେଲସିୟସରୁ ୧୧୦ ଡିଗ୍ରୀ ସେଲସିୟସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୋଇଥାଏ।
ବିଜ୍ଞାନାଗାର ଥର୍ମୋମିଟରକୁ ତରଳ ପଦାର୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ସିଧା ଭାବରେ ବୁଡ଼ାଇ ରଖିଥିବା ସମୟରେ ହିଁ ଏହାର ପାଠ୍ୟାଙ୍କ ନିଆଯାଏ।
ପାଣି ଫୁଟିବା ସମୟରେ ଏବଂ ବରଫ ତରଳିବା ସମୟରେ ସେମାନଙ୍କର ତାପମାତ୍ରା ସ୍ଥିର ରହିଥାଏ।
ବୈଜ୍ଞାନିକ ମତ ଅନୁସାରେ ସର୍ବନିମ୍ନ ସମ୍ଭାବ୍ୟ ତାପମାତ୍ରା ହେଉଛି –୨୭୩.୧୫ ଡିଗ୍ରୀ ସେଲସିୟସ, ଯାହାକୁ ପରମ ଶୂନ୍ୟ କୁହାଯାଏ।
ପାଣିପାଗ ଯନ୍ତ୍ର ନିର୍ମାଣରେ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଅବଦାନ ପାଇଁ ଭାରତୀୟ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଆନ୍ନା ମଣିଙ୍କୁ ‘ଭାରତର ପାଣିପାଗ ମହିଳା’ କୁହାଯାଏ।