ଆମେ ନିତିଦିନିଆ ଜୀବନରେ ଅନେକ ଗରମ ଓ ଥଣ୍ଡା ବସ୍ତୁ ଦେଖିଥାଉ। କିନ୍ତୁ କୌଣସି ବସ୍ତୁକୁ କେବଳ ହାତରେ ଛୁଇଁ ସେଇଟି ପ୍ରକୃତରେ କେତେ ଗରମ ବା ଥଣ୍ଡା, ତାହା ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଜାଣିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ବସ୍ତୁର ଏହି ଉଷ୍ମତା ବା ଥଣ୍ଡାପଣର ଏକ ନିର୍ଭରଯୋଗ୍ୟ ମାପକୁ ତାପମାତ୍ରା କୁହାଯାଏ। ତାପମାତ୍ରା ମାପିବା ପାଇଁ ଯେଉଁ ଯନ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ, ତାହାକୁ ଥର୍ମୋମିଟର କହନ୍ତି। ତାପମାତ୍ରା ପ୍ରକାଶ କରିବା ପାଇଁ ମୁଖ୍ୟତଃ ସେଲସିୟସ୍, ଫାରେନ୍ହାଇଟ୍ ଏବଂ କେଲଭିନ୍ ଭଳି ତିନୋଟି ସ୍କେଲ୍ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ। ଏଥିମଧ୍ୟରୁ କେଲଭିନ୍ ହେଉଛି ତାପମାତ୍ରାର ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମାନକ ଏକକ (SI Unit)।
ମଣିଷ ଶରୀରର ତାପମାତ୍ରା ମାପିବା ପାଇଁ ଜ୍ଵରମାପକ ଥର୍ମୋମିଟର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ। ପୂର୍ବରୁ ପାରଦ ଥିବା କାଚ ଥର୍ମୋମିଟର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିଲା। କିନ୍ତୁ ପାରଦ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଷାକ୍ତ ପଦାର୍ଥ ହୋଇଥିବାରୁ, ଆଜିକାଲି ସହଜ ଓ ନିରାପଦ ଡିଜିଟାଲ୍ ଥର୍ମୋମିଟର ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଛି। କରୋନା ମହାମାରୀ ସମୟରେ ରୋଗ ସଂକ୍ରମଣ ଏଡ଼ାଇବା ପାଇଁ ବିନା ସ୍ପର୍ଶରେ ଦୂରରୁ ତାପମାତ୍ରା ମାପିପାରୁଥିବା ଇନ୍ଫ୍ରାରେଡ୍ ଥର୍ମୋମିଟର ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥିଲା। ଜଣେ ସୁସ୍ଥ ବ୍ୟକ୍ତିର ଶରୀରର ସ୍ୱାଭାବିକ ହାରାହାରି ତାପମାତ୍ରା ପ୍ରାୟ ୩୭.୦ ଡିଗ୍ରୀ ସେଲସିୟସ୍ ବା ୯୮.୬ ଡିଗ୍ରୀ ଫାରେନ୍ହାଇଟ୍ ହୋଇଥାଏ। ମଣିଷ ଶରୀରର ତାପମାତ୍ରା ସାଧାରଣତଃ ୩୫ ଡିଗ୍ରୀ ସେଲସିୟସରୁ କମ୍ କିମ୍ବା ୪୨ ଡିଗ୍ରୀ ସେଲସିୟସରୁ ଅଧିକ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ବିଭିନ୍ନ ବୈଜ୍ଞାନିକ ପରୀକ୍ଷଣ ଓ ତରଳ ପଦାର୍ଥର ତାପମାତ୍ରା ମାପିବା ପାଇଁ ବିଜ୍ଞାନାଗାର ଥର୍ମୋମିଟର ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଏହାର ପରିସର ସାଧାରଣତଃ -୧୦ ଡିଗ୍ରୀ ସେଲସିୟସରୁ ୧୧୦ ଡିଗ୍ରୀ ସେଲସିୟସ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଥାଏ। ଏଥିରେ ତରଳ ପଦାର୍ଥ ଭାବେ ରଙ୍ଗୀନ ଆଲକୋହଲ୍ ବା ପାରଦ ଥାଏ। ଏହି ଥର୍ମୋମିଟରର ପାଠ୍ୟାଙ୍କ ନେବା ସମୟରେ ଏହାକୁ ପାତ୍ରର ତଳ କିମ୍ବା କାନ୍ଥରେ ନ ଲଗାଇ, ସିଧା ଭାବରେ ତରଳ ଭିତରେ ବୁଡ଼ାଇ ରଖି ଦେଖିବାକୁ ପଡ଼େ। ସେହିପରି ପାଣିପାଗ ନିରୂପଣ ପାଇଁ ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଦୈନିକ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଓ ସର୍ବନିମ୍ନ ତାପମାତ୍ରା ମଧ୍ୟ ମପାଯାଇଥାଏ। ଭାରତର ବିଶିଷ୍ଟ ପାଣିପାଗ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଆନ୍ନା ମଣି ଏହିପରି ଅନେକ ପାଣିପାଗ ଯନ୍ତ୍ର ନିର୍ମାଣ କରି ଦେଶକୁ ଆତ୍ମନିର୍ଭରଶୀଳ କରିବାରେ ବଡ଼ ଅବଦାନ ରଖିଥିଲେ।