ଆମ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନରେ ଜଳ ଏକ ଅତି ଆବଶ୍ୟକୀୟ ପଦାର୍ଥ। ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନୋଟି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖାଯାଏ; ଯଥା— କଠିନ (ବରଫ), ତରଳ (ଜଳ) ଏବଂ ଗ୍ୟାସୀୟ (ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପ)। ଉତ୍ତାପ ବା ଥଣ୍ଡା ପ୍ରୟୋଗ କରି ଜଳର ଗୋଟିଏ ଅବସ୍ଥାକୁ ଅନ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ପରିଣତ କରାଯାଇପାରେ। ବରଫକୁ ଗରମ କଲେ ତାହା ତରଳି ପାଣି ହୁଏ, ଯାହାକୁ ତରଳିକରଣ କୁହାଯାଏ। ସେହିପରି ପାଣିକୁ ଅଧିକ ଥଣ୍ଡା କଲେ ତାହା ବରଫରେ ପରିଣତ ହୁଏ, ଯାହାକୁ ଶୀତଳୀକରଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଜଳ ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବେ ବାଷ୍ପରେ ପରିଣତ ହେବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ବାଷ୍ପୀଭବନ କୁହାଯାଏ। ଓଦା ଲୁଗା ଶୁଖିବା କିମ୍ବା ଖେଳ ପଡ଼ିଆରେ ଜମିଥିବା ବର୍ଷା ପାଣି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯିବା ବାଷ୍ପୀଭବନର କିଛି ଉଦାହରଣ। ଜଳର ଉନ୍ମୁକ୍ତ ପରିସର ବଢ଼ିଲେ, ଉତ୍ତାପ ବା ଖରା ମିଳିଲେ ଏବଂ ପବନର ଗତି ଅଧିକ ଥିଲେ ବାଷ୍ପୀଭବନ ଖୁବ୍ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ବାୟୁରେ ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପର ମାତ୍ରା ବା ଆର୍ଦ୍ରତା ଅଧିକ ରହିଲେ ଏହା ଧୀର ହୋଇଯାଏ। ବାଷ୍ପୀଭବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଶୀତଳ ପ୍ରଭାବ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ତେଣୁ ଖରାଦିନେ ମାଟି ପାତ୍ର ବା ସୁରେଇରେ ରଖାଯାଇଥିବା ପାଣି ଥଣ୍ଡା ରହେ ଏବଂ ଫ୍ୟାନ୍ ପବନରେ ଆମ ଶରୀରର ଝାଳ ବାଷ୍ପୀଭୂତ ହେଲେ ଆମକୁ ଶାନ୍ତି ଓ ଥଣ୍ଡା ଲାଗେ।
ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପ ଥଣ୍ଡା ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସି ପୁଣି ତରଳ ଜଳବିନ୍ଦୁରେ ପରିଣତ ହେବାକୁ ଘନୀଭବନ କୁହାଯାଏ। ବରଫ ଥିବା ଥଣ୍ଡା ଗ୍ଲାସର ବାହାର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ପାଣି ବୁନ୍ଦା ଜମିବା ଏବଂ ସକାଳେ ଘାସ ଉପରେ ଶିଶିର ବିନ୍ଦୁ ଦେଖାଯିବା ଏହାର ଉଦାହରଣ। ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଉପର ଭାଗ ଥଣ୍ଡା ଥିବାରୁ ଭୂପୃଷ୍ଠରୁ ଉଠୁଥିବା ହାଲୁକା ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପ ସେଠାରେ ଧୂଳିକଣା ଚାରିପାଖରେ ଘନୀଭୂତ ହୋଇ ମେଘ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଏହି ଜଳବିନ୍ଦୁଗୁଡ଼ିକ ପରସ୍ପର ସହ ମିଶି ବଡ଼ ଓ ଭାରୀ ହେଲେ ବର୍ଷା, କୁଆପଥର ବା ତୁଷାରପାତ ରୂପେ ଭୂମିକୁ ଖସିପଡ଼ନ୍ତି।
ଭୂପୃଷ୍ଠରୁ ଜଳ ବାଷ୍ପୀଭବନ ହୋଇ ଆକାଶକୁ ଯିବା, ମେଘରୁ ବର୍ଷା ରୂପେ ଭୂମିକୁ ଫେରିବା ଏବଂ ନଦୀନାଳ ଦେଇ ପୁଣି ସମୁଦ୍ରରେ ମିଶିବାର ଏହି ନିରନ୍ତର ଚକ୍ରୀୟ ପ୍ରବାହକୁ ଜଳଚକ୍ର କୁହାଯାଏ। ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରଚୁର ଜଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର ଯୋଗ୍ୟ ମଧୁର ଜଳର ପରିମାଣ ଅତି କମ୍। ତେଣୁ ଜଳର ଅପଚୟ ନ କରି ଏହାର ଉପଯୁକ୍ତ ସଂରକ୍ଷଣ କରିବା ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।