କୌଣସି ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଦେଖି ମଣିଷ ଭିତରେ ଜାଗ୍ରତ ହେଉଥିବା ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ମନୋଭାବ ବା ମାନସିକ ଅବସ୍ଥାକୁ ଭାବ କୁହାଯାଏ।
କୌଣସି ପରିସ୍ଥିତିର ଅନୁଭବକୁ ଭାବ ମାଧ୍ୟମରେ ପରିପ୍ରକାଶ କରିବାକୁ ରସ କୁହାଯାଏ।
ପ୍ରାୟ ଚବିଶ ଶହ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ମୁନି ଭରତ ନାଟ୍ୟଶାସ୍ତ୍ର ରଚନା କରି ପ୍ରଥମେ ଆଠଗୋଟି ଏବଂ ପରେ ନଅଗୋଟି ରସର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ।
କୌଣସି ଗୁଣ, ପରିମାଣ, ଧର୍ମ ତଥା ଅବସ୍ଥାକୁ ମାପିବାର ମାପଦଣ୍ଡକୁ ତୀବ୍ରତା କୁହାଯାଏ।
ପ୍ରତ୍ୟେକ ରସର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସ୍ତର ଥାଏ, ଯେପରିକି ରୌଦ୍ର ରସର ସ୍ତରଗୁଡ଼ିକ ହେଲା ସାମାନ୍ୟ କ୍ରୋଧ, ଅତିକ୍ରୋଧ ଓ ପ୍ରକୋପ।
ଗ୍ରୀକ୍ ନାଟ୍ୟ ପରମ୍ପରାରେ ନାଟକକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଟ୍ରାଜେଡି ଏବଂ କମେଡି ନାମକ ଦୁଇଟି ପ୍ରମୁଖ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି।
ନାଟ୍ୟଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ନାଟକ ପରିବେଷଣର ଶୈଳୀକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଲୋକଧର୍ମୀ ଏବଂ ନାଟ୍ୟଧର୍ମୀ ଭାବରେ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି।
ବାସ୍ତବ ଜୀବନ ଭଳି ସ୍ୱାଭାବିକ ଅଭିନୟ, ସାଧାରଣ ବେଶଭୂଷା ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଷଣକୁ ଲୋକଧର୍ମୀ ଶୈଳୀ କୁହାଯାଏ।
ବୃହଦାକାର ଅଙ୍ଗଭଙ୍ଗୀ, ଅତିରଞ୍ଜିତ ଗତି, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱର ଏବଂ ଚାଞ୍ଚଲ୍ୟକର ପୋଷାକର ବ୍ୟବହାରକୁ ନାଟ୍ୟଧର୍ମୀ ଶୈଳୀ କୁହାଯାଏ।
କର୍ଣ୍ଣାଟକର ବେଲୁରସ୍ଥିତ ଚେନ୍ନାକେଶବ ମନ୍ଦିରରେ ଯୁବକ ସଲ୍ଲ ସିଂହ ସହିତ ଲଢ଼େଇ କରୁଥିବା ପଥର ମୂର୍ତ୍ତିଟି ବୀର ରସକୁ ଦର୍ଶାଇଥାଏ।
ତାମିଲନାଡୁର ବୃହଦେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିରରେ ଥିବା ଦ୍ୱାରପାଳ ମୂର୍ତ୍ତି ନକାରାତ୍ମକ ଶକ୍ତିକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଭୟାନକ ରସ ପରିବେଷଣ କରେ।
ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ଏଲିଫାଣ୍ଟା ଗୁମ୍ଫାରେ ଥିବା ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତି ଶିବଙ୍କ ତିନୋଟି ମୁହଁ ଜରିଆରେ ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଳୟର ଭାବ ପ୍ରକାଶ କରେ।
ହୋୟଶାଳ ରାଜ୍ୟର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶିଳ୍ପୀ ଜକନ୍ନଚାରୀ ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଡକନଚାରି ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ସେବା ମନେକରି ନିଷ୍ଠାର ସହ ସମର୍ପଣ କରିଥିଲେ।
ନାଟକରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଭାବ ଓ ରସକୁ ସହୃଦୟତାର ସହିତ ବୁଝିବା ଗୁଣକୁ ସହାନୁଭୂତି କୁହାଯାଏ।
ଜୀବନରେ ବିଭିନ୍ନ ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଉପଲବ୍ଧି କରି ଲୋକମାନଙ୍କ ସହିତ ଉତ୍ତମ ସମ୍ପର୍କ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ମାନସିକ ବୁଦ୍ଧିମତା କୁହାଯାଏ।