ନାଟକ ଶିକ୍ଷାରେ କେବଳ ଶେଷ ଫଳାଫଳ ବା ମଞ୍ଚ ପରିବେଷଣ ହିଁ ମୂଲ୍ୟାୟନର ଏକମାତ୍ର ମାପକାଠି ଅଟେ।
ଗ୍ରୀକ୍ ନାଟ୍ୟ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ନାଟକର ଦୁଇଟି ପ୍ରମୁଖ ରୂପ ହେଉଛି ନବରସ ଏବଂ ହଟ୍ସିଟ୍।
ପ୍ରଧାନ ଶିଳ୍ପୀ ଜକନ୍ନଚାରୀଙ୍କ ନିର୍ମିତ ମୂର୍ତ୍ତିରେ ତ୍ରୁଟି ଦର୍ଶାଇଥିବା ଯୁବକ ଜଣକ ତାଙ୍କର ନିଜ ପୁଅ ଡ଼କନଚାରି ଥିଲେ।
ତଞ୍ଜାଭୁରର ବୃହଦେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିରରେ ଥିବା ଦ୍ୱାରପାଳ ମୂର୍ତ୍ତିଟି ଶାନ୍ତ ରସ ପରିବେଷଣ କରିଥାଏ।
ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ଏଲିଫାଣ୍ଟା ଗୁମ୍ଫାରେ ଥିବା ଶିବଙ୍କ ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତି ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଳୟର ଭାବନାକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।
ବୃହଦେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିରର ପଥରଗୁଡ଼ିକୁ ଯୋଡ଼ିବା ପାଇଁ କୌଣସି ସିମେଣ୍ଟ କିମ୍ବା ମାଟି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଇନଥିଲା।
ତାମିଲନାଡୁର ତଞ୍ଜାଭୁରଠାରେ ଥିବା ବୃହଦେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ରାଷ୍ଟ୍ରକୂଟ ରାଜବଂଶ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା।
'ହୋୟଶାଳ' ଶବ୍ଦର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ ହେଉଛି 'ସିଂହକୁ ପାଳନ କଲା ସଲ୍ଲ'।
କର୍ଣ୍ଣାଟକର ଚେନ୍ନାକେଶବ ମନ୍ଦିରରେ ସଲ୍ଲ ସିଂହ ସହିତ ଲଢ଼େଇ କରୁଥିବା ପଥର ମୂର୍ତ୍ତିଟି ବୀର ରସ ପରିବେଷଣ କରେ।
ଗୁଣ, ପରିମାଣ, ଧର୍ମ ତଥା ଅବସ୍ଥାକୁ ମାପିବାର ମାପଦଣ୍ଡକୁ 'ତୀବ୍ରତା' କୁହାଯାଏ।
ଲୋକଧର୍ମୀ ଶୈଳୀରେ ଅତିରଞ୍ଜିତ ଅଙ୍ଗଭଙ୍ଗୀ, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱର ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପୋଷାକର ବ୍ୟବହାର ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
ନାଟ୍ୟଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ନାଟକର ପରିବେଷଣ ଶୈଳୀକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି, ଯଥା— ଲୋକଧର୍ମୀ ଓ ନାଟ୍ୟଧର୍ମୀ।
ଭରତ ମୁନି ପ୍ରାୟ ୨୪୦୦ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ପୂର୍ବେ ପରିବେଷଣ କଳାକୁ ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଗବେଷଣା କରି ଏହାର ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକର ସଂଜ୍ଞା ନିରୂପଣ କରିଥିଲେ।
ପ୍ରସିଦ୍ଧ 'ନାଟ୍ୟଶାସ୍ତ୍ର' ଗ୍ରନ୍ଥଟି ମହାକବି କାଳିଦାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ହୋଇଥିଲା।
ନାଟ୍ୟାଚାର୍ଯ୍ୟ ଭରତ ମୁନି ପ୍ରଥମେ ନାଟକ ପାଇଁ ଆଠଗୋଟି ପ୍ରଧାନ ରସ ଆବିଷ୍କାର କରିଥିଲେ।