'ଅଞ୍ଜଳି', 'କପୋତ' ଏବଂ 'ଶଙ୍ଖ' ହେଉଛି ସଂଯୁକ୍ତ ହସ୍ତମୁଦ୍ରାର ଉଦାହରଣ ।
ଜଙ୍ଗଲରେ ଗଛ କାଟୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖି ସାହସର ସହିତ ପ୍ରତିବାଦ କରିବା 'ଭୟ ରସ'ର ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି ଅଟେ ।
ନୃତ୍ୟ ସମୟରେ ବାହୁ ଓ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଚାଳନା ଦ୍ବାରା ଜ୍ୟାମିତିକ ଆକୃତି ଏବଂ କୋଣ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।
ସମଭଙ୍ଗ, ତ୍ରିଭଙ୍ଗ ଏବଂ ଅତିଭଙ୍ଗ କେବଳ ପାଦର ଚାଳନାକୁ ବୁଝାଏ ।
ପ୍ରକୃତିର ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ବିସ୍ମିତ ହେବା 'ଅଦ୍ଭୁତ ରସ'ର ଉଦାହରଣ ଅଟେ ।
ଫୁଟିଥିବା ସୁନ୍ଦର ଫୁଲ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲେ ମନରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ଦୁଃଖ ହାସ୍ୟ ରସର ଅନ୍ତର୍ଗତ ।
ଅଭିନବ ଗୁପ୍ତ ନବମ ରସ ଭାବରେ 'ଶାନ୍ତ ରସ'କୁ ଯୋଡ଼ି ନବରସର ପରିକଳ୍ପନା କରିଥିଲେ ।
ଭରତମୁନିଙ୍କ 'ନାଟ୍ୟଶାସ୍ତ୍ର'ରେ ପ୍ରଥମରୁ ହିଁ ନଅଟି ରସର ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଥିଲା ।
ଦୁଇଟି ହାତକୁ ବ୍ୟବହାର କରି ପ୍ରଦର୍ଶନ କରାଯାଉଥିବା ମୁଦ୍ରାକୁ ସଂଯୁକ୍ତ ହସ୍ତମୁଦ୍ରା କୁହାଯାଏ ।
'ଅଭିନୟ ଦର୍ପଣ' ଗ୍ରନ୍ଥ ଅନୁସାରେ ଅସଂଯୁକ୍ତ ହସ୍ତମୁଦ୍ରା ୨୩ ପ୍ରକାରର ଅଟେ ।
ଓଡ଼ିଶାର କୋଣାର୍କ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିର ଏବଂ ତାମିଲନାଡୁର ଚିଦାମ୍ବରମ୍ ମନ୍ଦିରରେ ନୃତ୍ୟଭଙ୍ଗୀର ସୁନ୍ଦର ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।
ଋଷି ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ମତରେ ନୃତ୍ୟ ନ ଜାଣି ମଧ୍ୟ ଚିତ୍ରକଳାର ସମସ୍ତ ନିୟମ ସହଜରେ ବୁଝିହୁଏ ।
ପ୍ରାୟ ୪୦୦ ରୁ ୭୦୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ଗୁପ୍ତଯୁଗର ଶେଷ ସମୟ ଭାରତୀୟ କଳାର ସୁବର୍ଣ୍ଣଯୁଗ ଭାବେ ପରିଚିତ ।
ବିଷ୍ଣୁଧର୍ମୋତ୍ତର ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ ଚିତ୍ରକଳା ସହିତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କଳାର ସମ୍ପର୍କ ନାହିଁ ।
ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ ଏବଂ ନୃତ୍ୟ—ଏହି ତିନୋଟିର ସମାହାରକୁ ସଙ୍ଗୀତ କୁହାଯାଏ ।