ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ନୃତ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ମୌଳିକ ଉପାଦାନ ଓ କୌଶଳ ବିଷୟରେ ସରଳ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି । ନୃତ୍ୟର ତିନୋଟି ମୁଖ୍ୟ ବିଭାଗ ରହିଛି, ଯଥା— ନୃତ୍ତ, ନୃତ୍ୟ ଏବଂ ନାଟ୍ୟ । କୌଣସି ଭାବ ବା ଅଭିନୟ ନଥାଇ କେବଳ ତାଳ ଓ ଲୟ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଆନନ୍ଦମୟ ଅଙ୍ଗଚାଳନାକୁ 'ନୃତ୍ତ' କୁହାଯାଏ । ବିଭିନ୍ନ ରସ, ଭାବ ଏବଂ ଅଭିନୟ ମାଧ୍ୟମରେ କୌଣସି ଘଟଣା ବା ଛୋଟ କାହାଣୀ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବାକୁ 'ନୃତ୍ୟ' କୁହାଯାଏ । ସେହିପରି ପୌରାଣିକ କିମ୍ବା ଐତିହାସିକ କଥାବସ୍ତୁକୁ ନେଇ କରାଯାଉଥିବା ନାଟକୀୟ ପରିବେଷଣକୁ 'ନାଟ୍ୟ' କୁହାଯାଏ ।
ଏହି ପାଠରେ ନୃତ୍ୟ ଶିଖିବା ପାଇଁ ମୌଳିକ ପଦଚାଳନାର ଗୁରୁତ୍ୱ ଉପରେ ଆଲୋକପାତ କରାଯାଇଛି । ଦୁଇ ପାଦକୁ ଏକାଠି କରିବା, ଗୋଇଠି ଓ ପଞ୍ଝାର ସ୍ଥିତି, ପ୍ରେଚକ ପାଦ ଏବଂ ଧନୁ ପାଦ ଭଳି ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥିତି ଅଭ୍ୟାସ କରି ଛୋଟ ଛୋଟ ନୃତ୍ୟଖଣ୍ଡ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ । ତାଳ ସହିତ ୫ ମାତ୍ରା (୨+୩), ୬ ମାତ୍ରା (୩+୩) ଏବଂ ୭ ମାତ୍ରା (୩+୨+୨ ବା ୪+୩) ବିଶିଷ୍ଟ ପାଦଚାଳନାର କ୍ରମ ଓ ପଦାଘାତ ଅଭ୍ୟାସ ବିଷୟରେ ବୁଝାଯାଇଛି । 'ଅଭିନୟ ଦର୍ପଣ' ଗ୍ରନ୍ଥର ଶ୍ଳୋକ ଅନୁସାରେ, ଯେଉଁଠାକୁ ହାତ ଗତି କରେ ସେଠାକୁ ଆଖି ଯାଏ, ଆଖି ପଛେ ପଛେ ମନ ଯାଏ, ମନରୁ ଭାବ ଜାତ ହୁଏ ଏବଂ ଭାବରୁ ରସ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ ।
ମନର ଭାବନାକୁ ପ୍ରକାଶ କରିବା ଏବଂ କଥାବାର୍ତ୍ତା ବା ଯୋଗାଯୋଗ କରିବା ପାଇଁ ହସ୍ତମୁଦ୍ରାର ବିନିଯୋଗ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାଧ୍ୟମ । ଅଞ୍ଜଳି (ନମସ୍କାର), କର୍କଟ (ଏକାଠି ହେବା), ପୁଷ୍ପପୁଟ (ଫୁଲ ଅର୍ପଣ ବା ଆରତୀ), ଶକଟ (କ୍ରୋଧ ବା ରାକ୍ଷସ), ଶଙ୍ଖ, ପାଶ (କଳହ ବା ଗଣ୍ଠି), କୀଳକ (ବନ୍ଧୁତା ଓ ସ୍ନେହ), ସମ୍ପୁଟ, ମତ୍ସ୍ୟ (ମାଛ) ଏବଂ ଗରୁଡ଼ ଭଳି ସଂଯୁକ୍ତ ହସ୍ତମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକୁ ମିଶାଇ କାହାଣୀ ଓ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ବାକ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଇପାରେ ।
ଡେଇଁବା ଏବଂ ଘୂରିବା ବା 'ଭ୍ରମରୀ' ନୃତ୍ୟର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆବେଗକୁ ବୃଦ୍ଧି କରେ । ପ୍ରକୃତିରେ ମାଙ୍କଡ଼ ଗଛରୁ ଗଛକୁ ଡେଇଁବା, ବିଲେଇର ତଳକୁ କୁଦିବା, ଠେକୁଆ ଓ କଙ୍ଗାରୁର ଡିଆଁ ଏବଂ ମୟୂରର ପୁଚ୍ଛ ମେଲାଇ ବୃତ୍ତାକାରରେ ଘୂରିବା ଭଳି ପ୍ରାକୃତିକ ଗତିବିଧି ନୃତ୍ୟର ଏହି କୌଶଳ ସହିତ ଜଡ଼ିତ । ଭାରତର ପାରମ୍ପରିକ ଲୋକନୃତ୍ୟ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ନୃତ୍ୟ ଯଥା— କର୍ଣ୍ଣାଟକର ଯକ୍ଷଗାନ, ରାଜସ୍ଥାନର କାଲବେଲିଆ, ମଣିପୁରର ପୁଙ୍ଗ-ଚୋଲମ୍, ଉତ୍ତର ଭାରତର କଥକ ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାର ମୟୂରଭଞ୍ଜ ଛଉ ନୃତ୍ୟରେ ଏହି ଡେଇଁବା ଓ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ କୌଶଳ ବହୁଳ ଭାବରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ । ଏହିସବୁ ମୌଳିକ କୌଶଳ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀଙ୍କୁ ନିଜସ୍ୱ ନୃତ୍ୟ ସଂରଚନା କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ।