ଭାରତୀୟ ନୃତ୍ୟ ପରମ୍ପରାରେ ନାଟ୍ୟଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ କଟିର ଭଙ୍ଗୀ ଓ ଚାଳନା ଶରୀରର ଭାବ ପରିପ୍ରକାଶ କରିବାରେ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରେ ।
ଗରୱା ନୃତ୍ୟ ଶୈଳୀରେ କଟିକୁ ବିଭିନ୍ନ ଆକାରରେ ମୋଡ଼ିବା ଏବଂ ଘୂରାଇବା ଭଳି ଗତିବିଧି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।
କଲବେଲିଆ ନୃତ୍ୟରେ ଶରୀରର କଟିକୁ ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଚାଳନା କରାଯାଇ ନୃତ୍ୟ ପରିବେଷଣ କରାଯାଏ ।
ବିହୁ ଏବଂ ଛଉ ନୃତ୍ୟ ଶୈଳୀରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ସମ୍ମୁଖ ଓ ପଶ୍ଚାତ୍ ବା ଆଗପଛ କଟିଚଳନ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୋଇଥାଏ ।
ରାଜସ୍ଥାନର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସାପେରା ନୃତ୍ୟରେ କଟିର ବୃତ୍ତାକାର ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଗତିର ସୁନ୍ଦର ପ୍ରୟୋଗ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ।
ପ୍ରସିଦ୍ଧ କୁଚିପୁଡ଼ି ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀ ବେଦାନ୍ତମ୍ ସତ୍ୟନାରାୟଣ ଶର୍ମା ପାରମ୍ପରିକ ଭାବରେ ନାରୀ ବେଶ ଧାରଣ କରି ନୃତ୍ୟ ପରିବେଷଣ କରୁଥିଲେ ।
ଶଢ଼େଇକଳା ଓ ପୁରୁଲିଆ ଛଉ ନୃତ୍ୟ ପରମ୍ପରାରେ ଚରିତ୍ରଗୁଡ଼ିକର ଚିତ୍ରଣ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମୁଖା ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।
ଓଡ଼ିଶାର ଗୋଟିପୁଅ ନୃତ୍ୟ ଏବଂ ଆସାମର ଅଙ୍କିଆ ନାଟରେ ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ ପୁରୁଷ ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀମାନେ ମହିଳା ଚରିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରନ୍ତି ।
ତାମିଲନାଡୁର ମେଲାଟୁର ଗ୍ରାମରେ ପ୍ରଚଳିତ ଭାଗବତ ମେଲା ନାଟକମ୍ ମୂଳତଃ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର କୁଚିପୁଡ଼ି ଗ୍ରାମରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ।
ମେଲାଟୁରରେ ନରସିଂହ ଜୟନ୍ତୀ ସମୟରେ ବରଦରାଜ ପେରୁମାଲ ମନ୍ଦିର ପ୍ରାଙ୍ଗଣରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ‘ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଚରିତମ୍’ ନୃତ୍ୟ ନାଟିକା ପରିବେଷିତ ହୁଏ ।
ଆସାମର ଅଙ୍କିଆ ନାଟର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉପସ୍ଥାପନା ଶୈଳୀକୁ ଭାଓନା କୁହାଯାଏ ଏବଂ ଏଥିରେ ବ୍ରଜ ଭାଷାର ଗୀତ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ।
ରବୀନ୍ଦ୍ରନାଥ ଠାକୁର ୧୯୧୯ ମସିହାରେ ଶାନ୍ତିନିକେତନରେ ବିଶ୍ୱଭାରତୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ରବୀନ୍ଦ୍ର ନୃତ୍ୟ ଶୈଳୀର ବିକାଶ କରିଥିଲେ ।
ଉଦୟ ଶଙ୍କର ପାରମ୍ପରିକ ଓ ଆଦିବାସୀ ନୃତ୍ୟର ସମନ୍ୱୟରେ ଏକ ନୂତନ ଶୈଳୀ ସୃଷ୍ଟି କରି ଆଧୁନିକ ଭାରତୀୟ ନୃତ୍ୟର ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ ହୋଇଥିଲେ ।
ଉଦୟ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ୧୯୪୮ ମସିହାରେ ନିର୍ମିତ ନୃତ୍ୟଭିତ୍ତିକ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ‘କଳ୍ପନା’ ଭାରତୀୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଇତିହାସରେ ଏକ ଅତୁଳନୀୟ କୃତି ।
ଗୁରୁ ଲଛୁ ମହାରାଜ ଏବଂ ଗୁରୁ ବିରଜୁ ମହାରାଜଙ୍କ ଭଳି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନୃତ୍ୟଗୁରୁମାନେ ଭାରତୀୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ନୃତ୍ୟର ସଫଳ ସଂରଚନା କରିଛନ୍ତି ।